Je kan geen twee keer in dezelfde goelag stappen

Auteur: Vassili Grossman

Titel: Alles stroomt
Taal: Nederlands (vertaald uit het Russisch)
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 1970 (min of meer)
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht
Synopsis: Na bijna dertig jaar in verschillende strafkampen en goelags doorgebracht te hebben, komt Ivan terug de bewoonde wereld in. Hij vindt er een job in een atelier voor gehandicapten en begint een voorzichtige relatie met zijn hospita, een vrouw die eveneens getekend is door Sovjet-staatsterreur.
Aanrader, want: Grossman geeft een bijzondere filosofische draai aan het leven in de kampen, waarbij hij voortdurend wisselt van het hoogstpersoonlijke perspectief van Ivan, Anna en enkele nevenpersonages, maar tegelijkertijd ook in vogelvlucht een vernietigend beeld schetst van het stalinisme, de literaire experimenten die op zoek gingen naar de Russische volksziel, en het universele verlangen naar vrijheid dat hier absoluut geen holle kreet genoemd kan worden.
Afrader, want: De fragmentarische benadering maakt Alles stroomt iets minder pregnant dan het gelijkaardige Goelag-archipel van Solzjenitsyn, of je moet niet weten van filosofie.
Aanbevolen voor: Lezers die er in kunnen slagen toch nog het licht te zien aan het einde van de tunnel in wat een compleet hopeloze levensgeschiedenis lijkt.

Bestiarium vol kleuren

Auteur: Peter Verhelst

Titel: Zoo van het denken
Taal: Nederlands
Categorie: poëzie
Jaar van eerste uitgave: 2011
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht
Synopsis: Losweg opgehangen aan dieren en landschappen verkent Verhelst diverse woordvelden van lichamelijkheid, kleur en fantasievolle sensatie, met als uitsmijter een Zuidpool-expeditie.
Aanrader, want: Verhelsts poëzie leest erg vlot weg ondanks de lyrische buitelingen en de lange, rollende regels die bij veel andere dichters uit den boze lijken. Er staan ook enkele prachtige beelden in die tegenspreken dat vergelijkingen tussen dieren, mensen, landschappen en sensualiteit per definitie slechte poëzie opleveren.
Afrader, want: Nadeel is dat Verhelst er soms los over gaat en dan toch in een wat drammerige pathetiek of voorspelbaarheid kan verzeilen.
Aanbevolen voor: Fans van oncerebrale maar toch erg schrandere poëzie in het algemeen, en fans van Verhelsts eerdere poëzie in het bijzonder.

Mutanten in de metro

Auteur: Dmitri Gluchovskii

Titel: Metro 2033
Taal: Engels (vertaald uit het Russisch)
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 2009
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht
Synopsis: Artjom is een vroege twintiger die opgegroeid is in de metro van Moskou, waar de laatste Moskovieten hun toevlucht hebben genomen na een nucleaire oorlog. Hij trekt de hele metro door op zoek naar een middel om zijn thuisstation, VDNCh, te redden van de ondergang.
Aanrader, want: Een erg fascinerende, mystieke cast aan personages wordt steeds afgewisseld, en de postapocalyptische metrosamenleving is een boeiende afspiegeling van de huidige Russische maatschappij. Bovendien werkte Gluchovskii niet alleen – het hele project is op internet ontstaan en met voortdurende feedback van lezers. Ondanks de erg moderne inslag, zijn de dialogen en sommige personages door en door Russisch.
Afrader, want: De rol van mystiek en religie blijft bewust vaag. Er zijn zo goed als geen vrouwelijke personages – dat is niet zozeer een punt van kritiek, maar iets dat erg vreemd overkomt in een postapocalyptische wereld.
Aanbevolen voor: Lezers die eens wat anders willen maar nog niet toe zijn aan al te exotische verhalen. Dat, of je hebt toevallig het game gespeeld, dat gebaseerd is op het boek.

Mad Max op Mars

Auteur: Alistair Reynolds

Titel: Terminal World
Taal: Engels
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 2010
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht
Synopsis: Dokter Quillon leeft al jaren undercover als genetisch aangepaste engel op één van de lagere niveaus van de onmenselijk hoge stad Spearpoint. Hij wordt ontdekt en moet de wereld zelf in vluchten. Bendes, voorspellingen, luchtschepen en mysterieuze artefacten passeren allemaal de revue.
Aanrader, want: Reynolds is een vakman en dat voel je aan de dialogen en de omschrijvingen. Ook de verrassende wending van het verhaal komt er pas geleidelijk aan, en dan nog zal de wending nooit noodzakelijk noch duidelijk zijn voor een lezer zonder achtergrondkennis. Dat is klasse.
Afrader, want: Reynolds’ setting komt soms te veel over als een masturbatoire fan service aan allerlei genres, niet in het minst de nerdfavoriet steampunk. Het einde is ook narratief nogal onbevredigend. Misschien komt er een vervolg, maar het is een goedkope truc.
Aanbevolen voor: Sciencefictionlezers die graag een boek hebben dat vlot wegleest en niet al te zwaar op de maag blijft liggen.

De Amerikaanse Hitler

Auteur: Philip Roth

Titel: The Plot Against America
Taal: Engels
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 2004
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht
Synopsis: De familie Roth leeft in angst nadat president Roosevelt in de verkiezingen van 1940 verslagen wordt door luchtvaartheld Charles Lindbergh. Het – lange tijd vermoedelijke – antisemitisme van Lindbergh en zijn administratie veroorzaakt hevige familieruzies.
Aanrader, want: Er is duidelijk enorm veel historisch onderzoek in deze alternatieve geschiedenis gekropen, met veel echt bestaande personages, omgevingen en gebeurtenissen. Het idee op zich is ook al interessant, vooral omdat dit nichegenre voorheen het domein was van begaafde en minder begaafde amateurschrijvers. Sommige anekdotes uit het leven van de acht- à negenjarige Philip Roth zijn bovendien aandoenlijk herkenbaar voor elke kindertijd, Joods of niet.
Afrader, want: Het einde is zo’n deus ex machina dat ik me zat af te vragen of ik te maken had met een droomsequens. Bovendien bleef ik als historisch geïnteresseerde lezer wat op mijn honger zitten als het aankwam op de macrohistorische context. Het coming-of-age-aspect is zo nadrukkelijk aanwezig dat ik me soms in een negentiende-eeuwse roman waande van het minder goede soort.
Aanbevolen voor: Lezers die houden van Roth en wat hij doet met dit genre.

Tussengeslacht

Auteur: Jeffrey Eugenides

Titel: Middlesex
Taal: Engels
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 2002
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend van mijn vriendin
Synopsis: Cal of Calliope Stephanides vertelt een familiekroniek om te verklaren hoe het komt dat hij geboren werd als meisje maar in zijn puberteit man werd. Verschillende historische gebeurtenissen passeren de revue, met als diverse achtergronden de Turks-Griekse oorlog van de jaren ’20, het roerige Detroit van de jaren ’60 en hippievrijhaven San Fransisco in de jaren ’70.
Twice as nice, want: Eugenides heeft een stilistisch erg verzorgd, rijk en toch makkelijk leesbaar boek afgeleverd over een erg moeilijk thema – interseksuelen. Dat hij erin slaagt dit te vermengen met een spannende familiekroniek, hysterisch realistische taferelen en socioculturele commentaar is een prestatie op zich. Bovendien is het hoofdpersonage gelukkig geen larmoyant, tragisch figuur.
Noch mossel, noch vis, want: De magisch-realistische uitstappen en het doorbreken van de vierde muur zijn er eigenlijk te veel aan. Ook doet Eugenides er soms nogal lang over om tot de kern van de zaak te komen zonder dat het waarde toevoegt aan het boek.
Aanbevolen voor: Wie geïnteresseerd is in immigrantenverhalen met een twist, Bildungsromane met een origineel uitgangspunt of wie denkt dat de man op zijn lauweren is blijven rusten na “The Virgin Suicides”.

Two zero zero years achterute

Auteur: Maarten H. Rijkens

Titel: I always get my sin
Taal: Nederlands
Categorie: non-fictie, comedy
Jaar van eerste uitgave: 2010
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht
Synopsis: Overzicht, aan de hand van de fases van een zakenmeeting, van het soms lachwekkend kromme Engels waar Nederlanders (en dus bij uitbreiding Nederlandstaligen) zich van durven bedienen, met alle hilariteit vandien.
Wat ik geleerd heb: Blijkbaar bestaan er mensen die dus echt “how do you do and how do you do your wife?” zeggen.
I got my sin, want: Sommige scheve wendingen in het ‘Dunglish’ zijn zo absurd geestig dat je je er onmiddellijk een overstresste zakenman bij kan voorstellen die recht van tussen de rapen getrokken is.
I do not hate you welcome, want: Er staat nergens echt uitleg bij waarom iets fout is of hoe men het echt zegt, wat Engelstaligen verkeerd zouden begrijpen of waarom (voor eventuele Engelstalige lezers) Nederlandstaligen zulke dingen zouden zeggen – een gemiste kans. Er staan een aantal zinswendingen in die niet eens fout zijn. Ook: comic sans. Bij God, gebruik geen comic sans. En er zit een hele passage in die rechtstreeks van internet geript is.
Aanbevolen voor: Wie het boek gratis krijgt, voor de rest is het de moeite niet. Zelfs niet voor een paar euro.