Freud in Zevergem

Auteur: Camilla Paglia

Titel: Het seksuele masker

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 1991

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Ik ga eerlijk zijn: een synopsis kan ik niet echt geven want ik heb het boek na 30 pagina's terzijde geschoven. Dat is een record, waarmee Marnix Peeters' record uit 2016 gebroken is.

Geef dit toch een kans, want: Paglia weet enthousiast, stijlvol en onderhoudend te schrijven, een beetje als een curator die in zwierige bewoordingen de tentoongestelde objecten in zijn of haar museum aanprijst op de kaartjes naast de kunstwerken.

Maar goed, ik ben na 30 pagina's gestopt, want: Allereerst: 'Het seksuele masker' is niet zo vilein, te kwader trouw of slecht geschreven als 'Kijk niet zo konijntje' en de enige reden dat ik er niet langer in bleef doorploeteren dan dat andere verguisde werk was omdat elke pagina in dit boek aandacht en moeite opeiste om te volgen. Waarom ben ik dan afgeknapt? Ten eerste: de eerste 30 bladzijden bulken al van opeenhopingen aan neofreudiaanse, gender-essentialistische statements ("de man is zo, de vrouw is zo"), doorslagjes van Nietzsche ("de vrouw is chthonisch!" - klinkt misschien niet onaannemelijk, maar bouw geen redeneringskathedralen op los zand) en visies op seksualiteit die zich vooral verlustigen in ahistorische verwringingen van oudere maatschappijen. Je krijgt aldoor het gevoel dat Paglia er zich in verlustigt bovenal contrair te zijn, en die domme oude oldschool-feministen met hun sociopolitieke gezaag eens op hun plaats wil zetten. Wat later opzoekingswerk leerde me dat Paglia trouwens gelooft in astrologie, een klimaatontkenner is en het belangrijker vond de wereld te laten weten hoe vreselijk Hilary Clinton was dan iets te zeggen over Trump.

Aanbevolen voor: Wie eeuwig leeft en dus tijd heeft.

⭐½     

Terug naar Isla Nublar

Auteur: Michael Crichton

Titel: Jurassic Park

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1992

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Voor wie sinds de vroege jaren 1990 geen enkele film meer heeft gezien: een miljardair wekt met behulp van genetische technologie dinosaurussen terug tot leven om er een themapark mee te openen. De boel loopt gruwelijk fout nog voor er één bezoeker in het park komt.

Welcome to Jurassic Park, want: Ik las dit boek voor het eerst toen ik amper 11 was, en qua vaart en spanning heeft het nog niets ingeboet tegenover toen. De tamelijk complexe onderliggende wetenschap wordt op een begrijpelijke manier uitgelegd zonder dat je het gevoel hebt in een klaslokaal te zitten, de dinosaurussen zelf spatten met brio van de pagina, en een aantal scènes in het boek zijn meesterlijk in hun brutaliteit en horror. Door de grote biotech-reuzen te plaatsen in steden als Palo Alto, is Crichton ook merkwaardig vooruitziend geweest - alleen was het niet per se de biotech die mensen in gevaar bracht door deregulatie, maar de hoge vlucht in IT en communicatietechnologie. Bovendien is het boek een gitzwarte afrekening met (mannelijke) wetenschappers en gepriveligieerden die menen voor God te kunnen spelen zonder gevolgen. Alleen is hier de wraak niet goddelijk, maar onpersoonlijk, vertolkt door de onbeheersbare krachten van levensvormen die tientallen of honderden miljoenen jaren oud zijn, en een scheut chaostheorie.

D-dino droppings? want: Aan de hand van het bovenstaande zou je kunnen denken dat ik 'Jurassic Park' nog altijd een geweldig boek vind. Jammer genoeg is dat niet zo. Er lopen erg veel onderlinge uitwisselbare personages in rond zonder diepgang, en de karakterisering van andere personages is enorm inconsistent (bijvoorbeeld de advocaat Gennaro, die beurtelings de laffe pispaal van de groep is, en dan plots een moedige everyman die goed begrijpt dat het park waarin hij investeerde gedoemd is, en dan weer terug). De kinderpersonages waren wellicht bedoeld om bij de lezer de spanning en empathie op te drijven, maar dat lukt maar deels: Lex (in het boek de jongste van de twee) gedraagt zich meer als een kleuter dan een achtjarige. Maar mijn grootste kritiek is dat het boek zichzelf nogal overschat over hoe clever het eigenlijk is, vooral met Ian Malcolm als mondstuk. Zijn Socratische dialogen over de onbeheersbare kracht van de natuur en de destructieve gevolgen van blind vooruitgangsdenken en kapitalisme voelen als onhandig pamflettisme van een filosofiestudent, wat niet geholpen wordt door het feit dat zelfs John Hammond, de eigenaar van het park, hem eigenlijk nauwelijks tegenspreekt.

Aanbevolen voor: Je kan dit boek niet lezen zonder constant aan de film te denken. Maar dat is eigenlijk niet erg. De film en het boek samen vormen eigenlijk een mooie vergelijkende studie: waar het één tekortschiet, vult het ander aan.

⭐⭐⭐    

Marie & Milton

Auteur: Robert Graves

Titel: Wife of Mr. Milton

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1943

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Aan de hand van het dagboek van Marie Powell volg je hoe het meisje, daarna jonge vrouw, opgroeit in een groot, gezellig gezin en uiteindelijk trouwt met de bekende dichter John Milton, waarna een ongesuikerde beschrijving volgt van hun huwelijk.

"All is not lost", want: Graves weet het taalgebruik en de culturele gewoonten van het 17de-eeuwse Engeland erg goed te capteren, en zijn Marie is een scherpe, sardonische en gevoelige verstelster zonder te vervallen in plat kostuumdramasentiment. Tegelijk is het verhaal een bewuste deconstructie van de befaamde dichter als een zelfingenomen, zichzelf grenzeloos overschattende gierigaard die anno 2026 een aantal griezelige gelijkenissen vertoont met de misogyne nepintellectuelen die het internet teisteren. Niettemin wordt Milton niet neergesabeld als een compleet onhebbelijk monster of zelfs een slecht persoon.

"Better to reign in hell", want: Eens Marie na een onderbreking terugkeert naar haar echtgenoot, sleept het boek wat aan, ook al begint het serieuze sprongen in de tijd te nemen. 

Aanbevolen voor: Wie hoopt om Graves' visie te weten te komen op hoe Milton zijn meesterwerken schreef, is eraan voor de moeite, maar wie een goed doordachte, kritische en feministisch geïnspireerde roman wil lezen die nergens iets probeert wit te wassen, is met dit boek aan het juiste adres.

⭐⭐⭐½    

Introductie tot de morele emotie

Auteur: Bart Van Wassenhove

Titel: Moral Emotions in Everyday Life

Taal: Engels

Categorie: syllabus

Jaar van eerste uitgave: 2023

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Aan de hand van een lectuurlijst van hedendaagse experten in het veld van moraliteit (de bekendsten zijn wellicht Nussbaum en Singer) maar ook met verwijzingen naar aloude moraalfilosofen zoals Seneca en de Boeddha, stelt Van Wassenhove vragen aan zijn studenten om perspectieven te verkennen rond "morele" emoties als empathie, woede of spijt.

Sterk voor de moraal, want: De links naar teksten en lezingen (en films!) die in het publieke domein beschikbaar zijn, zijn genereus en tonen een robuuste breedte en diepte.

Moreel failliet, want: Het is natuurlijk een syllabus die zelf een soort triage en vademecum is en geen op zichzelf staand essay of boek - dat moet je er ook niet van verwachten. Maar of het erin slaagt om studenten te doen nadenken over vragen rond morele emoties (bijvoorbeeld: "mag een straf tot op zekere hoogte vernederend zijn?"), daar heb ik eigenlijk weinig twijfels aan.

Aanbevolen voor: Ik kan het niet echt aanbevelen omdat het niet publiek beschikbaar is, of ik dit als een startpunt zou aanbevelen: zeker wel.

⭐⭐⭐½    

Getallen van licht en donker

Auteur: Anton Voloshin

Titel: Indiscrete wiskunde

Taal: Nederlands

Categorie: poëzie

Jaar van eerste uitgave: 2021

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: zelf geschreven

Synopsis: 40 gedichten geschreven tussen 2019 en 2021, niet-chronologisch onderverdeeld in drie groepen.

Discretie gegarandeerd, want: In zekere zin zet 'Indiscrete wiskunde' de bijtijds aardedonkere en harde taal verder van zijn voorganger 'De snelheid van de duisternis', maar er zitten meer tussenschotten van licht en rust in, wat lezers wellicht even adempauze geeft. Gedichten als 'De namen van de dagen', 'Bloemenmaand', 'Nachtbreker', 'Non serviam' of 'Celdeling' zijn in mijn ogen dan weer de kroon op een stijl die ik in de vorige bundel begon.

Indiscretie is inderdaad het juiste woord, want: Sommige gedichten zijn bij nader inzien, bijna 5 jaar later, wat te onvast of woelig, of vind ik nu wat te onverantwoord sentimenteel (zoals 'Маяко́вский' of 'OC').

Aanbevolen voor: Wie al graag meesurfte op de golfslag van mijn poëzie, zal hier zeker aan hun trekken komen. Voor de rest weet ik het nog zo niet, maar laat ik mezelf het voordeel van de twijfel gunnen.

⭐⭐⭐½   

In de kaart gespeeld

Auteur: René van Densen

Titel: Als een ravijn een richting is

Taal: Nederlands

Categorie: poëzie

Jaar van eerste uitgave: 2025

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht

Synopsis: Gedichtenbundel gebaseerd op de klassieke boek speelkaarten.

Troef, want: De bundel is beschikbaar in een boekformaat, maar de versie met de speelkaarten spreekt natuurlijk een pak meer tot de verbeelding (de boek kaarten is zelfs gedrukt bij Carta Mundi!). Niet alleen is de kunst op elke kaart consistent van een hoog niveau, de gedichten zelf zijn dat ook. Van Densen zegt zelf dat elk gedicht op zijn minst los verwijst naar de historiek of de eerder esoterische betekenis die aan de kaart wordt toegekend - soms is dat vrij duidelijk, soms het een beetje zoeken, maar het is het soort meerlagigheid dat loont in plaats van vermoeiend te zijn of in de weg te zitten. De 54 gedichten komen in grote variaties, maar blinken vaak uit in droge humor, melancholische observatie. Nu eens neemt een klankenspel de bovenhand (denk een on-suffe versie van Guido Gezelle), dan weer doet de dichter wat hij het liefste doet: van allerlei naamwoorden en ajdectieven werkwoorden maken. En het werkt.

Broek-af, want: Jammer genoeg kan je niet "echt" met de kaarten spelen omdat ze niet symmetrisch zijn. Maar het is een idioot die daarover klaagt. Je kan er trouwens wel solitaire mee spelen. En broek-af, dat ook ja.

Aanbevolen voor: Wie wel interesse heeft in poëzie en een beetje uitgekeken is op loutere gein, maar absoluut geen zin heeft in een zweterige Hugo Claus, de LSD-dieren van Peter Verhelst of, ik zal het maar eerlijk zeggen, de gotische breedte van Anton Voloshin. 

⭐⭐⭐⭐½   

Overvloed aan invloed

Auteur: Robert B. Cialdini

Titel: Invloed

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 2021 ("geactualiseerde editie")

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend van een collega

Synopsis: Beïnvloedingwetenschapper Robert B. Cialdini omschrijft (de?) zeven psychologische beïnvloedingsmechanismen om mensen te overtuigen (om al dan niet iets te doen).

Goede invloed, want: Omdat Cialdini allereerst een academicus is en geen gladde marketeer, bulkt het boek van de goed gestaafde feiten en referenties, maar Cialdini verliest tegelijk niet uit het oog dat hij de lezer ook (mild) wil onderhouden. Als iemand die zelf al bijna 20 jaar in de marketing werkt, leerde ik hier trouwens zelf ook nieuwe dingen, of werden oude inzichten terug aangescherpt. Dit is geen duur consultancybureau dat je iets probeert te verkopen wat eigenlijk meer lijkt op astrologie, maar, laten we zeggen, inzichten uit het labo en uit het veld. Cialdini gaat bovendien de ethische dimensies van het beïnvloeden zeker niet uit de weg, zonder daarom te moraliseren. 

Ik moet just niks, want: Met meer dan 500 pagina's is het een heel dik boek om door te spartelen. De ondertitel van het boek 'De zeven geheimen van het overtuigen' is trouwens ironisch genoeg zelf wat misleidend, alsof je een soort mystieke kennis zal krijgen, of makkelijk toepasbare sjablonen. Als laatste punt: hoe kan je je boek 'Invloed' noemen en niets zeggen over influencers? Maar dat zijn eigenlijk allemaal weinig inhoudelijke argumenten.

Aanbevolen voor: Al wie interesse heeft in sociologie, psychologie, sales & marketing en niet te beroerd is om wat geduld te hebben. 

⭐ ⭐⭐½