Deutschland hintendrauf alles

Auteur: Jeroen Reygaert

Titel: Het verdampte land

Taal: Nederlands

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 2026

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend

Synopsis: Een blik op het huidige Duitsland en zijn vele problemen door de ogen van de vaste VRT-correspondent in het land.

Supergut, want: Hoewel 'Het verdampte land' (voor één keer vind ik een woordspeling in een titel trouwens oprecht slim) een dun boekje is, slaagt hij erin vele thema's tegelijk te bespelen zonder oppervlakkig of al te anekdotisch te zijn (iets waar het gelijkaardige boek van journalist Steven Decraene over Frankrijk zich wel aan bezondigt). Ik geloof ook oprecht dat het voor veel Vlaamse lezers een schok is: bijna alle sociopolitieke problemen die België heeft, met uitzondering van het separatisme, heeft Duitsland ook, en in veel zwaardere mate. Reygaert neemt ook de moeite uit te leggen waarom sommige dingen in Duitsland zo anders lopen dan in de Lage Landen, en door die spiegel voor te houden te tonen dat we op een aantal vlakken waarvan we in België denken dat we het erg slecht doen, er eigenlijk nog niet zo bekaaid van af komen.

Verschlimmbessert, want: Soms voelt 'Het verdampte land' wat haastig geschreven aan, met hier en daar spelfoutjes en kleine inconsistenties. Wanneer Reygaert (terecht) inzoomt op het succes van de AfD, vind ik hem soms een beetje naïef: natuurlijk gaan die kiezers het publiekelijk hebben over andere zaken dan racisme of vreemdelingenhaat, ze weten immers ook wel dat openlijk xenofobie goedkeuren niet echt door de beugel kan. Ik ben ook niet helemaal zeker van zijn premisse dat de gemiddelde Vlaming Duitsland ziet als een extreem efficiënt, rijk en performant land - ik herinner me dat in mijn tienerjaren in de jaren '90 veel van mijn leeftijdsgenoten toen al een beeld hadden van Duitsland als een oubollig land dat was blijven hangen in de jaren '80.

Aanbevolen voor: Wie interesse heeft in lokaal-internationale socio-politiek, en eigenlijk ook wie die interesse niet heeft. Reygaert heeft 200% gelijk dat veel Vlamingen ten onrechte weinig interesse aan de dag leggen voor Duitsland, en zich nog al te vaak laten leiden door clichés die niet echt meer opgaan.

⭐⭐⭐⭐     

Therapie voor natiestaten

Auteur: Jared Diamond

Titel: Omwenteling

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 2019

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend

Synopsis: Natiestaten kunnen crises het hoofd bieden net zoals personen dat kunnen doen, aan de hand van een set aan op te lossen uitdagingen. Sommige staten slagen (gedeeltelijk), sommige staten falen (gedeeltelijk). Diamond kiest voor 7 specifieke naties om te bespreken: Finland, Indonesië, Australië, Duitsland, Chili, Japan en de Verenigde Staten.

Omgewenteld, want: Diamond is op zijn best als hij inzoomt op specifieke crises die elk van zijn geselecteerde landen doormaakte. Hij maakt geen arrogante, alwetende claims en heeft ook enkel naties besproken die hij zelf goed kent. Het idee dat naties baat kunnen hebben bij een soort persoonlijke therapie is tamelijk origineel en leent zich ook goed als kapstok om zijn interpretaties aan op te hangen. Verder doet hij ook zijn best om het hier niet over enkel Westerse landen te hebben of om landen die gedeeltelijk of volledig buiten het Westen vallen à la Huntington af te schilderen als monolithische entiteiten die fundamenteel "anders" of "exotisch" zijn.

Omgewenteld (in de verkeerde richting), want: 'Omwenteling' is een serieuze turf die baat had gehad bij een strengere redactie en zichzelf niet alleen erg vaak herhaalt, maar ook herhalingen niet maakt wanneer het wel handig is (bijvoorbeeld het schema dat hij hanteert, dat in het begin en aan het eind beschreven wordt, maar nergens tussenin de lange hoofdstukken over de landen). Het schema zelf is eveneens niet helemaal overtuigend: gedraagt een natiestaat zich echt als een soort collectieve persoon? En zo ja, hoe kan je dit toepassen in de praktijk en met praktische handvaten, acties en gevolgen? Het latere deel van het boek, dat vooral inzoomt op de polycrises waarin de Verenigde Staten verwikkeld zijn, lijkt vooral het bredere (Amerikaanse) publiek niet al te zeer voor het hoofd te willen stoten maar verzandt daardoor hier en daar in een tandenloos en oppervlakkig 'bothsideism'.

Aanbevolen voor: De gemiddelde, wat meer intellectuele lezer zal dit zeker een interessant boek vinden. Diamonds grootste intellectuele sterkte is dat hij goed is in het combineren van diverse wetenschappelijke disciplines en manieren van redeneren, maar dat is ook zijn grootste zwakte, waardoor het geheel soms poverder is dan de som van de delen.

⭐⭐⭐     

Met een schoolmeester op reis door het Romeinse Rijk

Auteur: Alexander Sizoo

Titel: Reizen en trekken in de Oudheid

Taal: Nederlands

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 1962

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Professor Sizoo beschrijft hoe men (diplomatisch, voor plezier of religieus) reisde in het Romeinse Rijk.

Alle wegen leiden naar Rome, want: Als je je over de wat oubollige schrijfstijl heen kan zetten, heb je hier een classicus aan het werk die heel erg zijn best doet om in begrijpelijke (en niet-neerbuigende) taal over een niche-onderwerp te schrijven dat eigenlijk best interessant is, omdat het vragen beantwoordt waarvan je eigenlijk niet wist dat je die had. Sizoo blijft dicht bij zijn bronmateriaal en is ook open over wat niet geweten is (of was). Al met al versterkt het de indruk dat het Romeinse Rijk op sommige vlakken verrassend vooruitstrevend en bijna schokkend modern was, maar dat het toch een entiteit op zich was waar je moet oppassen dat je niet aan Hineininterpretierung gaat doen.

We kunnen niet allemaal naar Corinthe gaan, want: Misschien was een dikker boek met extra kaarten, reisroutes en bezienswaardigheden voor de Antieke bezoeker nog interessanter geweest, maar het zou wat flauw zijn om aan het boekje te verwijten wat het niet probeert te zijn.

Aanbevolen voor: Alle amateurliefhebbers van geschiedenis van de Oudheid. Jammer genoeg blijkt het boek niet meer in druk te zijn en is de auteur zelf een beetje vergeten geraakt - dit boekje was overigens zijn laatste wapenfeit dat postuum verscheen, want professor Sizoo overleed in 1961.

⭐⭐⭐½    

Freud in Zevergem

Auteur: Camilla Paglia

Titel: Het seksuele masker

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 1991

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Ik ga eerlijk zijn: een synopsis kan ik niet echt geven want ik heb het boek na 30 pagina's terzijde geschoven. Dat is een record, waarmee Marnix Peeters' record uit 2016 gebroken is.

Geef dit toch een kans, want: Paglia weet enthousiast, stijlvol en onderhoudend te schrijven, een beetje als een curator die in zwierige bewoordingen de tentoongestelde objecten in zijn of haar museum aanprijst op de kaartjes naast de kunstwerken.

Maar goed, ik ben na 30 pagina's gestopt, want: Allereerst: 'Het seksuele masker' is niet zo vilein, te kwader trouw of slecht geschreven als 'Kijk niet zo konijntje' en de enige reden dat ik er niet langer in bleef doorploeteren dan dat andere verguisde werk was omdat elke pagina in dit boek aandacht en moeite opeiste om te volgen. Waarom ben ik dan afgeknapt? Ten eerste: de eerste 30 bladzijden bulken al van opeenhopingen aan neofreudiaanse, gender-essentialistische statements ("de man is zo, de vrouw is zo"), doorslagjes van Nietzsche ("de vrouw is chthonisch!" - klinkt misschien niet onaannemelijk, maar bouw geen redeneringskathedralen op los zand) en visies op seksualiteit die zich vooral verlustigen in ahistorische verwringingen van oudere maatschappijen. Je krijgt aldoor het gevoel dat Paglia er zich in verlustigt bovenal contrair te zijn, en die domme oude oldschool-feministen met hun sociopolitieke gezaag eens op hun plaats wil zetten. Wat later opzoekingswerk leerde me dat Paglia trouwens gelooft in astrologie, een klimaatontkenner is en het belangrijker vond de wereld te laten weten hoe vreselijk Hilary Clinton was dan iets te zeggen over Trump.

Aanbevolen voor: Wie eeuwig leeft en dus tijd heeft.

⭐½     

Terug naar Isla Nublar

Auteur: Michael Crichton

Titel: Jurassic Park

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1992

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Voor wie sinds de vroege jaren 1990 geen enkele film meer heeft gezien: een miljardair wekt met behulp van genetische technologie dinosaurussen terug tot leven om er een themapark mee te openen. De boel loopt gruwelijk fout nog voor er één bezoeker in het park komt.

Welcome to Jurassic Park, want: Ik las dit boek voor het eerst toen ik amper 11 was, en qua vaart en spanning heeft het nog niets ingeboet tegenover toen. De tamelijk complexe onderliggende wetenschap wordt op een begrijpelijke manier uitgelegd zonder dat je het gevoel hebt in een klaslokaal te zitten, de dinosaurussen zelf spatten met brio van de pagina, en een aantal scènes in het boek zijn meesterlijk in hun brutaliteit en horror. Door de grote biotech-reuzen te plaatsen in steden als Palo Alto, is Crichton ook merkwaardig vooruitziend geweest - alleen was het niet per se de biotech die mensen in gevaar bracht door deregulatie, maar de hoge vlucht in IT en communicatietechnologie. Bovendien is het boek een gitzwarte afrekening met (mannelijke) wetenschappers en gepriveligieerden die menen voor God te kunnen spelen zonder gevolgen. Alleen is hier de wraak niet goddelijk, maar onpersoonlijk, vertolkt door de onbeheersbare krachten van levensvormen die tientallen of honderden miljoenen jaren oud zijn, en een scheut chaostheorie.

D-dino droppings? want: Aan de hand van het bovenstaande zou je kunnen denken dat ik 'Jurassic Park' nog altijd een geweldig boek vind. Jammer genoeg is dat niet zo. Er lopen erg veel onderlinge uitwisselbare personages in rond zonder diepgang, en de karakterisering van andere personages is enorm inconsistent (bijvoorbeeld de advocaat Gennaro, die beurtelings de laffe pispaal van de groep is, en dan plots een moedige everyman die goed begrijpt dat het park waarin hij investeerde gedoemd is, en dan weer terug). De kinderpersonages waren wellicht bedoeld om bij de lezer de spanning en empathie op te drijven, maar dat lukt maar deels: Lex (in het boek de jongste van de twee) gedraagt zich meer als een kleuter dan een achtjarige. Maar mijn grootste kritiek is dat het boek zichzelf nogal overschat over hoe clever het eigenlijk is, vooral met Ian Malcolm als mondstuk. Zijn Socratische dialogen over de onbeheersbare kracht van de natuur en de destructieve gevolgen van blind vooruitgangsdenken en kapitalisme voelen als onhandig pamflettisme van een filosofiestudent, wat niet geholpen wordt door het feit dat zelfs John Hammond, de eigenaar van het park, hem eigenlijk nauwelijks tegenspreekt.

Aanbevolen voor: Je kan dit boek niet lezen zonder constant aan de film te denken. Maar dat is eigenlijk niet erg. De film en het boek samen vormen eigenlijk een mooie vergelijkende studie: waar het één tekortschiet, vult het ander aan.

⭐⭐⭐    

Marie & Milton

Auteur: Robert Graves

Titel: Wife of Mr. Milton

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1943

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Aan de hand van het dagboek van Marie Powell volg je hoe het meisje, daarna jonge vrouw, opgroeit in een groot, gezellig gezin en uiteindelijk trouwt met de bekende dichter John Milton, waarna een ongesuikerde beschrijving volgt van hun huwelijk.

"All is not lost", want: Graves weet het taalgebruik en de culturele gewoonten van het 17de-eeuwse Engeland erg goed te capteren, en zijn Marie is een scherpe, sardonische en gevoelige verstelster zonder te vervallen in plat kostuumdramasentiment. Tegelijk is het verhaal een bewuste deconstructie van de befaamde dichter als een zelfingenomen, zichzelf grenzeloos overschattende gierigaard die anno 2026 een aantal griezelige gelijkenissen vertoont met de misogyne nepintellectuelen die het internet teisteren. Niettemin wordt Milton niet neergesabeld als een compleet onhebbelijk monster of zelfs een slecht persoon.

"Better to reign in hell", want: Eens Marie na een onderbreking terugkeert naar haar echtgenoot, sleept het boek wat aan, ook al begint het serieuze sprongen in de tijd te nemen. 

Aanbevolen voor: Wie hoopt om Graves' visie te weten te komen op hoe Milton zijn meesterwerken schreef, is eraan voor de moeite, maar wie een goed doordachte, kritische en feministisch geïnspireerde roman wil lezen die nergens iets probeert wit te wassen, is met dit boek aan het juiste adres.

⭐⭐⭐½    

Introductie tot de morele emotie

Auteur: Bart Van Wassenhove

Titel: Moral Emotions in Everyday Life

Taal: Engels

Categorie: syllabus

Jaar van eerste uitgave: 2023

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen

Synopsis: Aan de hand van een lectuurlijst van hedendaagse experten in het veld van moraliteit (de bekendsten zijn wellicht Nussbaum en Singer) maar ook met verwijzingen naar aloude moraalfilosofen zoals Seneca en de Boeddha, stelt Van Wassenhove vragen aan zijn studenten om perspectieven te verkennen rond "morele" emoties als empathie, woede of spijt.

Sterk voor de moraal, want: De links naar teksten en lezingen (en films!) die in het publieke domein beschikbaar zijn, zijn genereus en tonen een robuuste breedte en diepte.

Moreel failliet, want: Het is natuurlijk een syllabus die zelf een soort triage en vademecum is en geen op zichzelf staand essay of boek - dat moet je er ook niet van verwachten. Maar of het erin slaagt om studenten te doen nadenken over vragen rond morele emoties (bijvoorbeeld: "mag een straf tot op zekere hoogte vernederend zijn?"), daar heb ik eigenlijk weinig twijfels aan.

Aanbevolen voor: Ik kan het niet echt aanbevelen omdat het niet publiek beschikbaar is, of ik dit als een startpunt zou aanbevelen: zeker wel.

⭐⭐⭐½