Waarom won Europa?

Auteur: Jared Diamond
Titel: Guns, Germs and Steel
Taal: Engels
Categorie: Non-fictie
Jaar van eerste uitgave: 1997
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: Gekregen als Kerstcadeai
Synopsis: Diamond probeert uit te leggen hoe het komt dat het Europa was dat de wereld veroverde en niet omgekeerd.
Aanrader, want: Intussen is veel van wat Diamond schreef, niet meer zo controversieel, maar toen was zijn synthese voor veel lezers een eye-opener die een zeer plausibele wetenschappelijke reeks verklaringen bood voor deze netelige, vaak met racistische of imperialistische post-hoc-uitleg omzwachtelde vraag.
Afrader, want: Omdat Diamond 13.000 jaar menselijke geschiedenis behandelt, gaat hij (in zijn nochtans erg lijvige boek) hier en daar op een drafje door de geschiedenis. Zijn theses rond het vroegmoderne Europa en China vind ik minder geloofwaardig.

Aanbevolen voor: Iedereen met een cursorische interesse in geschiedenis.

Absolutie

Over waarom ik enkele maanden stilte inlas.

Ik ben een zoeker. Aan de binnenkant van mijn schedel tast ik voorzichtig naar nieuwe gedachten, indrukken en vonken. In een mentale ruimte die zo groot kan zijn als het universum zelf, kan ik wandelen over uitgestrekte heuvels waar het enige wat het wit van de sneeuw het wit van de mist onderscheidt, mijn zelfschets is. Het verlangen om de wereld in me op te nemen is nooit groter geweest dan het verlangen om zelf een wereld te maken en daarin weg te zinken. Vandaar dat ik als kind gefascineerd voor tv zat voor de reeks 'Odyssey', waar een jongen in coma door zijn eigen droomwereld wandelde, of hoe 'The Cell' de binnenwereld van de geest in hevige kleuren en met symbolisch spektakel tot leven bracht.

En nu, nu het jaar al een paar dagen oud is, zit ik opnieuw neer in de zetel en denk ik na. In de beste traditie van het boeddhisme probeer ik bewust om geen demarcatielijnen te trekken over datums en gebeurtenissen. Ik hoef geen synthese te puren uit de opeenstapeling van feiten die ik geleefd heb en de daden die ik gesteld heb. Want niet alles daarvan is fraai, laat staan dat het dingen waren waar ik naar uitgekeken had. Maar dat is niet per se slecht. Ik had ook niet gedacht dat ik in 2015 zo veel ging lezen of dat ik tegen het einde van het jaar mijn liefde voor film zou herontdekken. Dat mooie muziek me dieper kan beroeren dan ooit en dat ik het minder belangrijk vind dan ik gedacht had om op weinig podia te staan.

M'n ogen glijden af naar de kleine kerstboom op de salontafel, die verstikt is in slingers licht, compacte kerstballen en nepvogels. Hij is lelijk maar hij is prachtig, dat trots stuk kitsch temidden van m'n tijdelijke woonkamer waar de meubels te dicht op elkaar staan, de vloer een vuilmagneet van vinyl is en één van m'n gordijnen permanent scheef hangt. Maar het is de kamer die ik nu bewoon waar het lichaam in zit dat zichzelf bewoont en dat is belangrijk om geen enkele andere reden dan dat het er voor niemand meer zal toe doen dan voor mij.

Bij de kerstboom staan twee ruw-porseleinen ijsberen, een geschenk van mijn ouders toen ik begon te avonturieren in bijberoep en die nu goed passen bij de stilte die hier heerst. Die stilte mag nog even aanhouden. Voor het jaar dat voor de deur staat, ben ik van plan niet te veel woorden te verspillen op papier of wat daar digitaal voor doorgaat. Dat is niet omdat ik niets te zeggen heb, maar omdat ik me wil kunnen focussen op wat er nog meer toe doet.

Het is geen geheim dat ik een warme fascinatie koester voor oorden als Antarctica, de Sahara, Groenland, Mars en de ruimte. Misschien is het een chronisch geval van het gras dat groener is aan de overkant. Als ik daar had gezeten, dan zou het drukbevolkte België me misschien veel meer aanspreken. Maar opnieuw: het draait om ruimte, of beter, om vorm en leegte. Ik wil de komende maanden niet de druk voelen om toch maar weer iets online te zetten, gedachten te delen met de wereld of om mee te racen voor aandacht.

Ik sluit niet uit dat ik zo nu en dan de digitale stilte doorbreek maar ik blijf hier voorlopig nog even zitten in deze zetel, terwijl dag langzaam avond wordt, de lichtjes van de kerstboom feller worden en m'n gordijnen nog altijd scheef hangen.

Meerdimensionale schaakpartijen

Auteur: Cixin Liu
Titel: The Three-Body Problem
Taal: Engels (vertaald uit het Chinees)
Categorie: Fictie
Jaar van eerste uitgave: 2014
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: Gekocht
Synopsis: De wetenschap zit met de handen in het haar omdat fundamentele fysische wetten plots op losse schroeven blijken te staan.
Aanrader, want: Zonder te veel te willen weggeven verweeft Liu op magistrale wijze de geschiedenis van China na Wereldoorlog II met harde SF, bespiegelingen rond speculatieve wetenschap, elementen van een grimmige policier en een humanistische grondlaag. Het is geen wonder dat dit boek (het eerste van een trilogie) een enorme hit was in China en ook daarbuiten zorgde voor deining.
Afrader, want: Trisolaris is misschien een beetje aan de simplistische kant.
Aanbevolen voor: Iedereen die tuk is op een roman die geschreven is met veel verbeelding, intelligentie en een verbijsterend vermogen om alle draden samen te weven tot een boeiend narratief tapijt.

Het einde van de wereld met cocktails

Auteur: Douglas Coupland
Titel: Speler 1
Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)
Categorie: Fictie
Jaar van eerste uitgave: 2012
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: Gekocht
Synopsis: Vijf mensen zitten toevallig samen in een hotelbar bij een luchthaven terwijl om hen heen de wereld vergaat.
Aanrader, want: Coupland schrijft altijd met de vinger aan de pols van het nu. Hij laat zijn personages ademen en bewandelt met hen de grens tussen het realistische en het absurde, zoals het ook hoort voor een roman als deze. Zijn inzicht in de gedachtenwereld van een jonge vrouw met autisme is heel plausibel.
Afrader, want: Uiteindelijk heb je als lezer niet per se het gevoel dat Coupland iets te zeggen heeft - hij breit wel enkele boeiende gedachten en vinnige passages aan elkaar, maar voor de diepere gedachte hoef je het niet te doen.
Aanbevolen voor: Fans van goed verteerbare, moderne fictie met een hoekje af.

Baarlijke, gevaarlijke nonsens

Auteur: Harry G. Frankfurt
Titel: On Bullshit
Taal: Engels
Categorie: Essay
Jaar van eerste uitgave: 2005
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: Gekocht
Synopsis: Frankfurts filosofische essay, dat eerst in 1986 in een magazine verscheen, probeert het onderscheid te maken tussen leugens en nonsens, en mee te geven waarom nonsens gevaarlijker zijn.
Aanrader, want: Frankfurts these is dat een leugen en de waarheid zich verhouden als strijdende partijen: ze zijn zich beiden bewust van de waarheid. Voor nonsens maakt dit helemaal geen verschil, of ze nu is van de goede aard (bijvoorbeeld toogpraat onder vrienden) of van de malicieuze aard (bijvoorbeeld holle uitspraken van politici). Aangehouden nonsens kan een debat geweldig destabiliseren en trekt een deken over onze ogen. Het essay is nog altijd brandend actueel in een wereld van losgeslagen media als Fox News of de propagandamachines van diverse politieke en economische instanties.
Afrader, want: Sommige paragrafen en zinnen zijn nodeloos complex en nogal stug.
Aanbevolen voor: Het centrale idee is fascinerend voor wie houdt van discoursanalyse en een inzicht wil verwerven in hoe en waarom sommige mensen geen lor geven om de waarheid.

De geboorte van de god

Auteur: C.A. Higgins
Titel: Lightless
Taal: Engels
Categorie: Fictie
Jaar van eerste uitgave: 2015
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: Gekocht
Synopsis: Op het schip Ananke duiken twee verstekelingen op en even later ook een agent van het Systeem. Intussen malfunctioneert het schip.
Aanrader, want: Higgins schrijft even afgelijnd en strak als haar personages. Het een policier in de ruimte noemen doet afbreuk aan wat het verhaal te zeggen heeft over leven in een dystopische wereld die als normaal wordt voorgesteld, of de ontwikkeling van artificiële intelligentie. De plotwendingen op het einde zijn nog een extra toemaatje.
Afrader, want: Ida is een beetje een karikatuur. Sommige wendingen liggen voor de hand.
Aanbevolen voor: SF-liefhebbers die de glorieperiode missen van de harde SF.

Het spook van Freud en de patriarch

Auteur: Paul Verhaeghe
Titel: Liefde in tijden van eenzaamheid
Taal: Nederlands
Categorie: Non-fictie
Jaar van eerste uitgave: 2014
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: Geleend van m'n vriendin
Synopsis: In zijn intussen bekende, essayistische stijl voert Verhaeghe de lezer door een psychoanalytische benadering van huidige kwesties rond gender, familie, relatievorming en seksualiteit.
Aanrader, want: Verhaeghe schiet dikwijls raak, bijvoorbeeld als hij spreekt over de competitieve aspecten van mannelijkheid of hoe vrouwen pas serieus kunnen genomen worden als ze zich "bekeren" tot de mannelijke instelling. De analyse van drift en verlangen beklijft. Ook zijn teruggrijpen op oude verhalen die iets vertelden over de evolutie van gezinsbanden en autoriteit, is bijzonder boeiend.
Afrader, want: Tja, psychoanalyse - er kruipt bijzonder veel denkwerk in en nu en dan komen er interessante observaties uit, maar soms voelt het wat te abstract aan.
Aanbevolen voor: Wie geen droge sociologische analyse wil maar ook niet zit te wachten op new age-gelul.