Soefisme voor de massa

Auteur: Rabindranath Tagore

Titel: Zwervende vogels

Taal: Nederlands (vertaald uit het Bengaals)

Categorie: poëzie

Jaar van eerste uitgave: 1941

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend

Synopsis: Bloemlezing uit het werk van de Indische dichter en Nobelprijswinnaar Tagore. 

Zwerf mee met de vlucht, want: Zelfs als je niet houdt van poëzie is het moeilijk om af te dingen op de soms bedrieglijk eenvoudige maar directe beeldspraak van Tagore, die vaak de elementen zelf voorziet van een kwetsbare bezieling en steeds probeert om de kern van de zaken te raken (er is geen kern).

Vlucht snel weg, want: Niet alle beeldspraak werkt altijd als je er even bij nadenkt en neigt soms naar mooischrijverij en effectbejag onder het mom van juist niet te neigen naar effectbejag.

Aanbevolen voor: Wie al redelijk vertrouwd is met poëzie en vooral niet-Westerse poëzie zal dit niet enorm indrukwekkend vinden, maar voor wie nog aan het begin van die reis staat, is 'Zwervende vogels' zeker een aanrader. Dit zeg ik niet met minachting - elke reis heeft een begin.

 

Clovis: the First Avenger

Auteur: Jeroen Wijnendaele

Titel: De wereld van Clovis

Taal: Nederlands

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 2024

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht

Synopsis: *Clovis staat op het punt zich te laten dopen en kijkt naar de camera - record scratch*: "You're probably wondering how I got to this point." 'De wereld van Clovis' schetst het tot stand komen van het eerste Frankische koninkrijk tussen de Loire en de Schelde in de zesde eeuw.

Je frank valt, want: Wijnendaele is een academische historicus en dat voel je in zijn gevoeligheid voor nuance, maar hij is geen kamergeleerde en betrekt regelmatig ook de (huidige) kijk op historische evenementen en figuren (en wijst onvermoeibaar op de gevaren ervan om die zaken zonder nuance te gaan bedrijven, wat weer aansluit bij het eerste). 'De wereld van Clovis' is een boek dat als een goede docent de leerling bij de hand neemt, zonder betuttelend te zijn of de intelligentie van zijn publiek te beledigen.

Frankly, you won't give a damn, want: Het is niet dat voorkennis over het Laatromeinse Rijk in het Westen vereist is (vandaar ook de erg lange aanloop en wordingsgeschiedenis van de Franken om uiteindelijk bij Clovis te arriveren), maar het helpt een pak. 'De wereld van Clovis' is zeker geen kurkdroge academische turf, maar het is ook geen jolig boekje dat amusante anekdotes aaneenrijgt. Maar dat is eigenlijk geen kritiek.

Aanbevolen voor: Voor wie nog een gat in zijn memorie heeft rond de allervroegste Middeleeuwen (en dat zullen er heel veel zijn, of hun kennis zal vernauwd zijn tot de door Wijnendaele zo verafschuwde schema's met pijlen van "volksverhuizingen") en toch interesse heeft om die lacune op te vullen, is dit een ideaal boek.

 

Zonsverduistering in de lift

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Zonsopgangen boven zee

Taal: Nederlands

Categorie: roman

Jaar van eerste uitgave: 1977

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Een man van bijna veertig zit vast in de lift met zijn veel jongere geliefde.

Een nieuwe dageraard breekt weldra aan, want: Op een paar vierkante meter lift in een waar huis clos haalt Brouwers krachttoeren uit met het Nederlands die zijn latere oeuvre goed voorafspiegelen en waarmee hij decennia eenzame hoogtes zou bereiken als romancier. De later bijna gebruikelijke Brouwers-thema's van zelfhaat, vernedering en verstikking tekenen allemaal present, in een barok tapijt van symboliek, mijmering, religie en beeldspraak.

Hoe weten we dat dit geen zonsondergang is, want: Dit is een zwaar boek, ondanks de talloze kleine hoofdstukken, en is al zijn sublieme taalspelen is het allesbehalve subtiel, soms dermate dat het zichzelf vaak herhalende werk tekenen vertoont van een vreemde soort meta-zelfhaat.

Aanbevolen voor: Wie toe is aan nog eens een brok high-browliteratuur.

 

Vier zielige oude mannen en één secreet

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Stoffer & blik

Taal: Nederlands

Categorie: essay

Jaar van eerste uitgave: 2004

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Brouwers blikt terug op zijn eerste jaren als redacteur in Brussel bij Uitgeverij Manteau en de schrijvers die hij destijds leerde kennen.

Opgeruimd staat netjes, want: Een "terugblik" is nog mild te noemen, het is een keiharde afrekening. Vooral Angèle Manteau en de schrijvers Ward Ruyslinck en Karel Jonckheere krijgen er stevig van langs, maar buiten Herman Teirlinck worden ook andere toenmalige groten in hun hemd gezet als eerder benepen, zelfingenomen figuren met weinig talent, die in ontkenning leefden over hoe veel en hoe zwaar hun werk geredigeerd werd. Brouwers schiet niet zomaar vanuit de heup: hij staaft zijn afrekening met feiten, wat ze des te bijtender maakt. Het is ergens geruststellend dat de Vlaamse literaire wereld in de jaren '60 niet zo anders was als nu, met veel tere egootjes en erg veel middelmaat. Los daarvan haalt Brouwers wel fijne momenten op die hij persoonlijk beleefde met bv. Gijsen of Jonckheere, het is niet alsof het één en al vitriool is dat van de pagina's druipt.

Laat het stof maar liggen, want: Alle betrokkenen waar Brouwers over schrijft waren dood op het moment dat 'Stoffer & blik' verscheen dus ze hebben zich nooit kunnen verdedigen. Maar eerlijk gezegd denk ik niet dat ze dat hadden gekund.

Aanbevolen voor: Brouwers-fans, fans van polemieken.

 

Vergissinkjes

Auteur: Jaap ter Haar

Titel: Saskia en Jeroen - Bokkensprongen

Taal: Nederlands

Categorie: kinderboek

Jaar van eerste uitgave: 196?

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen van mijn ouders

Synopsis: Korte verhaaltjes van de belevenissen van de tweeling Saskia en Jeroen, kinderen van een jaar of vijf, geschreven vanuit hun perspectief.

Spring lustig mee, want: De verhaaltjes hebben elk een naïeve charme die 60 jaar later nog altijd overeind blijft en zowel de actie als afwikkeling klein en lokaal houden, zonder al te opdringerig te zijn in zedenlessen. 

Meegeven aan de bokkenrijders, want: Tja, het is literatuur voor kleine kinderen, als je er meer van verwacht had, had je maar iets anders moeten lezen. Er bestaat uiteraard ook slechte literatuur voor kinderen (te prekerig, te sentimenteel, reactionair) maar dit lijkt me hier niet zo van toepassing.

Aanbevolen voor: Oude kinderen met nostalgie naar naïviteit - ik ben nieuwsgierig wat huidige vijfjarigen ervan zouden vinden.

Het vuilste zwaard

Auteur: W.F. Hermans

Titel: De donkere kamer van Damokles

Taal: Nederlands

Categorie: roman

Jaar van eerste uitgave: 1958

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: De wat suffe sigarenwinkelier Henri Osewoudt wordt door een mysterieuze man met de naam Dorbeck tijdens Wereldoorlog II in het verzet meegesleurd, maar moet als de oorlog voorbij is zien te bewijzen dat hij niet zomaar wat moorden heeft gepleegd en dat Dorbeck überhaupt bestaat (of bestaan heeft).

Ontwikkel de film, want: 'De donkere kamer' biedt een tamelijk onheroïsch beeld van het Nederlandse verzet, ook al heb je de bekende tropen van de sadistische of perverse Duitse bezetters. De Britten komen er ook niet veel beter af, als hooghartige en boertige bureaucraten. Het intrigerendste personage is natuurlijk Osewoudt zelf, een naar traditionele normen erg onwaarschijnlijke held (meer een anti-held). 

Laat het zwaard maar neerkomen, want: Anno 2024 en als iet of wat geoefende lezer heb je de kunstgreep van het verhaal al redelijk snel door. Sommige (inter)acties zijn ook nogal houterig beschreven - of om het te stellen met meer mildheid, Hermans werkte aan een taal en stijl die nog niet volledig af waren omdat er voor dit soort verhalen of vertellingen nog niet veel voorbeelden waren.

Aanbevolen voor: Wie een verzetsroman wil lezen die grondig afwijkt van de geijkte paden.

 

Noodwegen

Auteur: W.F. Hermans

Titel: Nooit meer slapen

Taal: Nederlands

Categorie: roman

Jaar van eerste uitgave: 1966

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: De jonge Nederlandse geoloog Alfred Issendorf wordt naar Noorwegen gestuurd om te proberen de these van zijn eigen promotor mee te bewijzen door veldonderzoek te doen in het hoge noorden.

Opblijven maar, want: Naast de waarachtige woestheid van de landschappen en de soms vreemde lokale mensen die die lijken te bevolken, is dit een postmoderne tragedie die desondanks vlot leest. Het is wat een "valse trage": sommige zaken lijken aanzienlijk simpeler dan ze zijn, of sommige ondoorzichtige passages bevatten dan weer aanknopingspunten tot dieper denkwerk, en als laatste heb je nog enkele noten van (soms bittere) humor die het geheel afkruiden. 

Ga maar slapen, want: Als je een net verhaal wil met een net voorgeschotelde conclusie, dan moet je hier niet zijn. Desondanks zijn er een pak motieven en verhaaldraden die echt wel nergens toe leiden. Dat mag, maar het kan soms frustrerend zijn.

Aanbevolen voor: Wie wel zin heeft in wat pomo maar niet direct aan de allermoeilijkste of cerebraalste roman toe is.