Zonsverduistering in de lift

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Zonsopgangen boven zee

Taal: Nederlands

Categorie: roman

Jaar van eerste uitgave: 1977

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Een man van bijna veertig zit vast in de lift met zijn veel jongere geliefde.

Een nieuwe dageraard breekt weldra aan, want: Op een paar vierkante meter lift in een waar huis clos haalt Brouwers krachttoeren uit met het Nederlands die zijn latere oeuvre goed voorafspiegelen en waarmee hij decennia eenzame hoogtes zou bereiken als romancier. De later bijna gebruikelijke Brouwers-thema's van zelfhaat, vernedering en verstikking tekenen allemaal present, in een barok tapijt van symboliek, mijmering, religie en beeldspraak.

Hoe weten we dat dit geen zonsondergang is, want: Dit is een zwaar boek, ondanks de talloze kleine hoofdstukken, en is al zijn sublieme taalspelen is het allesbehalve subtiel, soms dermate dat het zichzelf vaak herhalende werk tekenen vertoont van een vreemde soort meta-zelfhaat.

Aanbevolen voor: Wie toe is aan nog eens een brok high-browliteratuur.

 

Vier zielige oude mannen en één secreet

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Stoffer & blik

Taal: Nederlands

Categorie: essay

Jaar van eerste uitgave: 2004

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Brouwers blikt terug op zijn eerste jaren als redacteur in Brussel bij Uitgeverij Manteau en de schrijvers die hij destijds leerde kennen.

Opgeruimd staat netjes, want: Een "terugblik" is nog mild te noemen, het is een keiharde afrekening. Vooral Angèle Manteau en de schrijvers Ward Ruyslinck en Karel Jonckheere krijgen er stevig van langs, maar buiten Herman Teirlinck worden ook andere toenmalige groten in hun hemd gezet als eerder benepen, zelfingenomen figuren met weinig talent, die in ontkenning leefden over hoe veel en hoe zwaar hun werk geredigeerd werd. Brouwers schiet niet zomaar vanuit de heup: hij staaft zijn afrekening met feiten, wat ze des te bijtender maakt. Het is ergens geruststellend dat de Vlaamse literaire wereld in de jaren '60 niet zo anders was als nu, met veel tere egootjes en erg veel middelmaat. Los daarvan haalt Brouwers wel fijne momenten op die hij persoonlijk beleefde met bv. Gijsen of Jonckheere, het is niet alsof het één en al vitriool is dat van de pagina's druipt.

Laat het stof maar liggen, want: Alle betrokkenen waar Brouwers over schrijft waren dood op het moment dat 'Stoffer & blik' verscheen dus ze hebben zich nooit kunnen verdedigen. Maar eerlijk gezegd denk ik niet dat ze dat hadden gekund.

Aanbevolen voor: Brouwers-fans, fans van polemieken.

 

De moppertrommel

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Het is niets

Taal: Nederlands

Categorie: dagboekfragmenten

Jaar van eerste uitgave: 1993

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Collecties van dagboekfragmenten van Jeroen Brouwers uit de jaren '80 en de vroege jaren '90.

Het is niet niets, want: Brouwers schrijft altijd met een bedrieglijk vanzelfsprekende maar creatieve, gewelfde en doorwrochte stijl die niemand hem nadoet in Nederland en Vlaanderen, en alleen al daarom is hij wellicht één van de grootste schrijvers die de Nederlandse taal ooit geproduceerd heeft. Zijn openhartig gemopper is tevens niet dat van een volgevreten diva of een pietluttige opa, maar iemand die worstelt met een diepe zelfminachting en tegelijk haarscherp ziet hoe stom en hypocriet de literaire wereld Nederland (en Vlaanderen) vaak op zijn smalst is.

't Is toch niets, want: Was Brouwers geboren in 1960 in plaats van 1940, was hij wellicht een pathetische new waver geweest, en was hij geboren in 1990, een emo kid - daarmee wil ik zeggen dat sommige van zijn bespiegelingen wel eens durven afdalen naar het larmoyante. Zijn verdediging tegen aantijgingen van misogynie lezen anno 2022 ook nogal zwak.

Aanbevolen voor: Fans van Brouwers zullen dit sowieso graag lezen. Voor de anderen: caveat emptor.

 

De tijd vliegt slecht

Auteur: Jeroen Brouwers
Titel: Cliënt E. Busken
Taal: Nederlands
Categorie: Proza
Jaar van eerste uitgave: 2021
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: voordeelactie van Humo
Synopsis: E. Busken is opgenomen in een bejaardenhome en weigert te spreken. Terwijl zijn dementie vordert en zijn fantasie steeds vaker de overhand neemt op zijn anders acute observatievermorgen, onthult zich de tragiek van Buskens (voorbije) leven.
Een oude vos, want: Om te beginnen: het is een Brouwers, en de boutade dat zelfs een mindere Brouwers nog altijd met kop en schouders boven het pak uitsteekt, is hier opnieuw waar. Brouwers is misschien de enige levende schrijver die weergaloos Nederlands en Belgisch Nederlands met elkaar kan vermengen zonder dat het gekunsteld wordt, en zich met tomeloze energie boort in de steeds verder verwaterende geest van zijn E. Busken. Je kan er een 'serieus' antwoord in zien op de romans van Hendrik Groen, die er een eerder ironische en ondanks alles levenslustige toon op nahielden, maar het is meer dan dat.
Wat kijk je nou, ouwe, want: Eerlijk is eerlijk: ondanks zijn weergaloze schilderskunst en zijn manier om taal te kneden en te masseren tot een uniek samenspel van vorm en inhoud, heb je toch het gevoel een aantal thema's al eerder en beter aangeboord te zien in Brouwers' werk, zoals Indonesië, kindermishandeling, seksuele repressie en misantropie.
Aanbevolen voor: Gelijk wie.

 

De ongewilde vader

Auteur: Jeroen Brouwers
Titel: Datumloze dagen
Taal: Nederlands
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 2010
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht
Synopsis: Een naamloos hoofdpersonage vertelt via verschillende story-telling flashbacks hoe zijn eerste huwelijk ontaardde en hij ongewild vader werd, daarna toch probeerde toenadering te zoeken maar die pogingen afketsten, om tenslotte op een dramatische manier toch een vorm van acceptatie te vinden.
Aanrader, want: Zoals elke Brouwers leest 'Datumloze dagen' vlot, met om elke hoek wel ergens een treffende wending, een stilistische hoogstand en een harde dialoog met het zelf.
Afrader, want: Het hoofdpersonage lijdt onder zelfverachting, maar vreemd genoeg nog het minst over de aspecten aan zijn geschiedenis en handelen die ethisch het meest laakbaar zijn. Het einde is enigszins voorspelbaar, en sommige grepen voelen gekunsteld aan.
Aanbevolen voor: Dit is Brouwers en kan per definitie onmogelijk slécht zijn, maar ik zou het niet aanraden aan wie nog geen fan is. Elke andere auteur had voor 'Datumloze dagen' vast een halve ster meer gekregen maar jammer genoeg worden de titanen van de literatuur aan andere normen getoetst.

Pius' gewillige beulen

Auteur: Jeroen Brouwers
Titel: Het hout
Taal: Nederlands
Categorie: proza
Jaar van eerste uitgave: 2014
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gewonnen op een quiz
Synopsis: De jonge broeder-leraar Bonaventura twijfelt eraan om zijn kap over de haag te gooien door getuige te zijn van het constante en sadistische misbruik van pensionaatjongens door zijn medebroeders, en omdat hij een vrouw heeft leren kennen.
Aanrader, want: Dit is een vintage Brouwers. Vanaf de eerste bladzijde is hij trefzeker in de opbouw van zijn tekst en loodst hij de lezer moeiteloos door een plot die van stilistische en inhoudelijke hoogstand naar hoogstand gaat. Het is al even geleden dat er zo'n monsterlijke slechterik in de Nederlandse literatuur verscheen als broeder Mansuetus.
Afrader, want: Bonaventura aarzelt wel erg lang, en misschien ligt het einde er wat dik op.
Aanbevolen voor: Zowat iedereen.

Angst die het gezicht doet wegsmelten

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Bezonken rood
Taal: Nederlands
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 1981
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekregen van een vriendin
Synopsis: Brouwers haalt trauma’s op van zijn kleutertijd in de Jappenkampen in Indonesië, een lang vervlogen affaire en zijn diverse problemen van haat, ziekte, angst en zelfhaat om er mee om te gaan.
Aanrader, want: Zonder meer en terecht één van de grootste hedendaagse klassiekers in de Nederlandse literatuur. Brouwers is sowieso stilistisch op de top van zijn kunnen, en is bijzonder brutaal in het beschrijven van zijn paniekaanvallen, moeilijke verhouding tot intimiteit en zijn nog steeds overeind staande haat tegenover de oorlogsmisdaden die de Japanners begingen in Indonesië.
Afrader, want: De mijmeringen over de affaire met Liza lijken soms wat bij het haar gesleurd om een geforceerd gefantaseerd rustpunt in te bouwen. Het boek is al sterk genoeg op zichzelf.
Aanbevolen voor: Iedereen, eigenlijk. Vooral ook mensen die wel eens een ‘goed boek’ willen lezen maar er niet toe komen uit tijdsgebrek. Want ondanks zijn zware thema’s is ‘Bezonken rood’ ook tamelijk dun.

Zielige mensen

Auteur: Jeroen Brouwers
Titel: Geheime kamers
Taal: Nederlands
Categorie: Fictie
Jaar van eerste uitgave: 2000
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend van een vriend
Synopsis: Jelmer van der Hoff komt na jaren terug in contact met een oude jeugdliefde die met zijn vroegere beste vriend getrouwd is. Er komt duchtig wat ontrouw van, en vele intrieste scènes uit van der Hoffs zeer ongelukkige huwelijk. Veel is terug te voeren op een incident in de Ardennen.
Wat ik geleerd heb: Brouwers zit stilistisch bijzonder elegant.
Dit moet je lezen, want: Het boek won de Gouden Uil en diverse andere bekroningen. Het leest absoluut niet moeilijk.
Laat maar links liggen, want: In principe heeft het verhaal niet erg veel om het lijf, en het is alleen dankzij Brouwers’ uitgekiende stijl, vlotte dialogen en enkele symbolenspelletjes dat het verhaal uitgetild wordt boven het niveau van een gemiddeld liefdesdrama.
Aanbevolen voor: Pochers die alleen maar bekroonde literatuur willen lezen, of mensen die bang zijn van een klepper als Brouwers, en met iets makkelijks willen beginnen.