Niet-helemaal-nihilisme

Auteur: Otessa Moshfegh

Titel: My Year of Rest and Relaxation

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2018

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: verjaardagscadeau

Synopsis: Een naamloze, mooie jonge maar extreem cynische blondine in NYC gaat in een soort winterslaap.

Relax maar, want: Hoewel My Year vaak doet denken aan het egotisme van Elizabeth Wurtzel en het nihilisme van Brett Easton Ellis, in hoe nepvriendschappen, nepjobs en de besognes van de welgestelde klasse gefileerd worden, liggen subtielere emoties en verhalen aan de basis van wat het hoofdpersonage meemaakt, voelt en denkt. Die worden zelden expliciet gemaakt, maar drukken in de coda een steeds nadrukkelijker verlangen uit tot authenticiteit, hoe vervormd die ook is. Dat zelfs de enigszins voorspelbare eindmeet van 9/11 toch nog zo weet te beklijven, toont enkel maar het meesterschap van Moshfegh.  

No rest for the wicked, want: Sociaal voelend is het boek nu ook niet direct: radicale zelftransformatie is het domein van de welgestelden (wat, om eerlijk te zijn, zelfs het hoofdpersonage erkent).

Aanbevolen voor: Liefhebbers van de grote stadsroman, idealisten met cynisme op overschot, of cynici met ergens nog een weke kern.

Parallelle spookwolken

Auteur: Ted Chiang

Titel: Exhalation

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2020

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: verjaardagscadeau

Synopsis: Een bundel kortverhalen van de sf-schrijver Ted Chiang.

Adem vrij, want: Chiang heeft in elk van zijn geselecteerde kortverhalen een unieke insteek en gaat nooit voor het cliché. Hij toont zich ook bekwaam in het hanteren van meerdere vertelvormen en die zijn steeds erg gepast voor wat hij wil vertellen - in die zin doet hij soms denken aan David Mitchell. Maar technologie en wetenschap zijn eigenlijk enkel hulpmiddelen om te reflecteren over vrije wil, humanisme en ethiek, in de beste traditie van soft sf.  

Hou je adem maar niet in, want: Enkel kniesoren, maar goed: het laatste verhaal was hier en daar wat rommelig en riep door zijn premisse erg veel logica-vragen op.

Aanbevolen voor: Wie graag eens moderne sf leest en niet al te veel tijd heeft.

 

Rode aarde, rode gedachten

Auteur: John Steinbeck

Titel: De druiven der gramschap

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1939

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: De familie Joad zoekt een nieuwe toekomst op in Californië, onteigend en van hun land gezet in de beruchte Dust Bowl tijdens de Grote Depressie van de jaren '30.

Uitstekende vintage, want: Steinbeck wisselt de brede blik af waarin hij de temperatuur neemt van de gewone m/v in al hun vindingrijkheid, zelfvoldaanheid, achterdocht, hopeloosheid en volharding met de stille waardigheid van boerenfamilies zoals de Joads. Het is geen heiligenportret van de Amerikaanse onderklasse, maar de (meestal stille) woede en verontwaardiging over het lot van die mensen tijdens de Dust Bowl zit als een gloeiend rode draad verweven in de roman. Eigentijds als het is, zijn de Verenigde Staten ook vandaag nog ziek in een gelijkaardig bedje - de brutaliteit van de politie en de buitenproportionele macht van de superrijken zijn in 2023 helemaal terug van nooit echt weggeweest.  

Zure wijn, want: Als je hoopt op een keurige resolutie op het einde, ben je eraan voor de moeite.

Aanbevolen voor: Alle literatuurliefhebbers en zeker wie een fikse dosis Americana wel genegen is.

  

Je bescheuren met bejaarden

Auteur: Peter van Straaten

Titel: Hoezo oud?

Taal: Nederlands

Categorie: cartoon

Jaar van eerste uitgave: 2016

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: cadeau

Synopsis: Een bloemlezing uit van Straatens cartoons over en met oudere mensen.

Oud maar niet versleten, want: Weinig andere tekenaars hebben ooit in een paar lijnen tekening en zo weinig tekst zulke grappige, cynische of brutale observaties kunnen maken als van Straaten. Dat geldt dubbel voor zijn blik op oudere mensen, aangezien hij een groot deel van zijn carrière zelf oud was.  

Oude moppen, want: Je moet vaker glimlachen dan schaterlachen, dus wie dijenkletsers verwacht, zal op zijn honger blijven zitten.

Aanbevolen voor: Wie graag z'n humor relatief droog heeft en een klein beetje pikant.

 

Zacht en zoekend

Auteur: Esohe Weyden

Titel: Tussentaal

Taal: Nederlands

Categorie: poëzie

Jaar van eerste uitgave: 2022

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: cadeau

Synopsis: Debuutbundel van de jonge dichteres/spoken word artiest Esohe Weyden.

Neem het er tussenin, want: Weyden schrijft ritmisch aangename poëzie die intiem en fysiek is zonder exhibitionistisch of grotesk dan weer melig te worden. Als lezer heb je het gevoel dat je je letterlijk op haar huid bevindt tijdens haar alledaagse observaties, ruminaties over het zelf en de wereld en meer zulke dingen die op hun best wat doen denken aan Philip Larkin. Er spreken ook gevoelens uit over de fragmentatie van romantiek en de incongruentie van het bestaan in de 21ste eeuw - wat ik zeker kan smaken.

Neem het er tussenuit, want: 88 pagina's poëzie is veel poëzie, en dat is op zich geen probleem, maar daardoor zie je misschien iets te vaak variaties op hetzelfde thema terugkeren. Sommige gedichten zijn ook simpelweg te lang, een vergelijking is hier en daar te lang uitgesponnen en hoewel alledaagsheid zeker aandacht verdient als thema, vervalt het soms tot banaliteit.

Aanbevolen voor: Wie jonge dichters wil lezen van nu. 

Homo ultimus

Auteur: Olaf Stapledon

Titel: Eerste en laatste mensen

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1930

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Stapledon waagt zich aan een geschiedschrijving van de toekomst van de mensheid over een periode van miljoenen jaren en achttien evoluties.

De mens is de maat van alle dingen, want: Stapledon heeft niet alleen enorm veel fantasie en denkt geregeld voorbij de denkkaders van zijn tijd (of die van ons), nu en dan maakt hij interessante 'voorspellingen', onder meer over kernenergie, dna-manipulatie, bio-ethiek en terraformatie. Het einde is best mooi en hoopgevend.

Gedegenereerd, want: De eerste pijnlijke constatatie is dat Stapledon ofwel geen erg goeie schrijver was, ofwel een slechte redacteur had. Achttien evolutionaire trappen beschrijven is zeker een huzarenstuk, vooral omdat de Laatste Mensen nog in erg weinig lijken op de Eerste (wij) en de taal simpelweg aan zijn grenzen komt om iets onbegrijpelijks in woorden te gieten - op dat vlak maakte hij het zich ook niet makkelijk. Zijn technologische en wetenschappelijke missers wil ik over het hoofd zien omdat hij enkel maar de kennis had van zijn eigen tijd, maar zelfs toen had hij beter moeten weten over Neptunus en de evolutie van de zon. Van de eerste neemt hij een terraformatie aan en van de tweede beweert hij dat die binnen enkele miljoenen jaren zou gaan dimmen en doven.

Aanbevolen voor: Enkel de sf-diehards die een pre-Gouden Tijdperk-klassieker willen lezen.

 

Fetisj en racisme

Auteur: Robert Vuijsje

Titel: Alleen maar nette mensen

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2008

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: De jonge David, telg uit een chique Amsterdamse familie, voelt zich vervreemd van zijn eigen omgeving en verkent zijn hang naar zwarte vrouwen.

Vele gouden tanden waard, want: De droge beschrijvingen van het achteloze racisme, het nepotisme en de eigendunk waarvan de Nederlandse samenleving doordrenkt zijn, ook en vooral bij de rijkere lagen van de bevolking, zijn een frisse wind. Het professionele commentariaat wordt genadeloos in zijn hemd gezet. Ook David, het hoofdpersonage, gaat zeker niet vrijuit en heeft nu en dan Patrick Bateman-achtige trekken in zijn bespiegelingen over het werk van R. Kelly of zijn haast robotische beschouwingen over zijn aan-af-relatie met zijn vriendin Naomi. Vuijsje slaagt erin iedereen een literair pak slaag te geven, van de Surinaamse, extreem materialistische vrouwen tot de zogenaamd weldenkende intellectuelen die geen enkel contact hebben met mensen met een migratie-achtergrond. In elk geval is het een roman die nagist en tot nadenken stemt als lezer.

Dumb & Dumber, want: David is weliswaar zelf geen intellectueel, en het zou verkeerd zijn om Vuijsjes hoofdpersonage te transponeren naar hemzelf, maar het constante gebruik van termen als "negerin" was zelfs in 2008 pijnlijk. Als witte schrijver uit de Vlaamse (lagere) middenklasse moet ik natuurlijk een slag om de arm houden, maar de losse en hypocriete seksuele moraal van zwarte Nederlanders die Vuijsje beschrijft voelt toch overdreven en pornografisch aan. Ik heb recensies opgezocht, en veel recensenten vonden 'Alleen maar nette mensen' blijkbaar grappig. Ik niet. Met wat goede wil kan je 'Alleen maar nette mensen' lezen als een nihilistische filering van zowel oppervlakkige zelfbenoemde progressieven als van hoe zwarte mensen in zowel Nederland als de Verenigde Staten vaak hun identiteit hebben geënt op de ergste uitwassen van het transactionele individualisme, maar omdat het hoofdpersonage David zelf behoorlijk dom is en zelf veel van die problemen kritiekloos reproduceert, vind ik het moeilijk om het boek aan te prijzen.

Aanbevolen voor: Goh. Daar weet ik nu eens geen antwoord op.