Moe van armoe

Auteur: Cody Hochstenbach

Titel: In schaamte kun je niet wonen

Taal: Nederlands

Categorie: autobiografisch essay

Jaar van eerste uitgave: 2023

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: verjaardagscadeau

Synopsis: Kort autobiografisch essay over de schaamte en onzichtbaarheid die vasthangt aan armoede.

No shame, want: Hochstenbach maakt de gevolgen van en de povere (pun unintended) staat van het debat in Nederland rond armoede erg krachtig aanschouwelijk. Zijn analyse is mits enige details net zo goed van toepassing op België. Ook hier wordt er wel over armoede gesproken, maar heel vaak boven de hoofden van de armen zelf en zonder de systematiek te bespreken.

Schaamtelijk, want: Ik heb niets aan te merken op dit essay.

Aanbevolen voor: Wie nog altijd denkt dat armoede een persoonlijk falen is.

Het zout der aarde

Auteur: Raynor Winn

Titel: Het zoutpad

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: reisverslag

Jaar van eerste uitgave: 2018

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend

Synopsis: Een koppel Engelse vijftigers gaat volledig failliet en begint ten einde raad aan een wandeltocht langs de kusten van Zuidwest-Engeland.

Ga maar op pad, want: Winn maakt haar verhaal nergens larmoyant en schrijft onderhoudend. Je krijgt haast vanzelf erg veel sympathie voor haar en haar echtgenoot en alle mensen die zich (tijdelijk of permanent) ophouden in de marges van de samenleving zonder dat het pamflettistisch wordt. Hoewel vaak verdrietig, is het verhaal nergens rancuneus of bitter.

Neem het met een korrel zout, want: Ik vroeg me toch af of er geen laag is van vernis of vergulding: het is niet onmogelijk dat Winn en haar man mensen zijn die fundamenteel geen rancune voelen, maar de afwezigheid van woede is opvallend. Linkse mensen die strak in de leer zijn zouden er ook aan kunnen toevoegen dat Winn de politiek-sociale dimensie iets doortastender had kunnen aanpakken. Maar dan ben je misschien bezig het boek te lezen voor de verkeerde redenen.

Aanbevolen voor: Als je houdt van woeste natuurbeschrijvingen, naturalisme en realisme, dan kan je hier niet mee missen.

 

Een pijlsnelle val

Auteur: Anton Voloshin

Titel: De snelheid van de duisternis

Taal: Nederlands

Categorie: poëzie

Jaar van eerste uitgave: 2019

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: zelf geschreven

Synopsis: Een bundel van 29 gedichten in hevige beroering over de wereld en in constante dialoog met anderen. Vrolijk zal niemand er van worden, maar wie mij kent, die leest mijn werk ook niet om eens een avond zorgeloos te lachen.

Licht aan het einde van de tunnel, want: Wat me positief opvalt nu er 5 jaar tussen de publicatie en herlezing zitten, is hoe 'De snelheid' niets heeft ingeboet aan brutale impact. De invloed van Lucebert is (weer) duidelijk zichtbaar, maar vertaald naar een zwartgeblakerd sociaal en politiek landschap.

De laatste mag het licht uitdoen, want: Sommige motieven worden wellicht wat te vaak herhaald (spam, gebitten, ziekte).

Aanbevolen voor: Ik denk dat veel mensen die open staan voor niet per se traditionele of lichtvoetige poëzie dit wel zouden kunnen smaken.

 

Liminale dozen van licht verdriet

Auteur: René van Densen

Titel: Onderop de stapel rechts

Taal: Nederlands, Engels

Categorie: poëzie

Jaar van eerste uitgave: 2024

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht

Synopsis: 100 "verhuisgedichten" die door de kamers van een huis bewegen, met foto's van de wijk en de woonst van de dichter zelf.

Leg maar bovenop de stapel, want: van Densen begrijpt erg goed de kunst van veel doen met weinig maar houdt de lezer bij de les met onverwachte wendingen of taalkronkels waarmee hij zijn gedichten kruidt. 100 gedichten lijkt bijzonder veel voor een bundel, maar omdat de gedichten zelf erg leesbaar en bevattelijk zijn (en ook zelden langer dan ze moeten zijn) voelt dit niet zo aan. Van Densen is gewoon een genereuze dichter, zeker als je kijkt naar de grafische afwerking. Hier is geen pretentie die zich presenteert als eenvoud. De lichtheid, zoals bij de beste dichters in de traditie van pakweg Campert of Kouwenaar, is bovendien bedrieglijk. In zijn verhuisdozen en liminale toestanden voel je het hout soms zacht kraken van een herkenbaar verdriet. Zelfs de Engelstalige gedichten zijn die van een volwassen bard die zijn stem al lang kent, niet van iemand die maar eens wat probeert.

We pakken het niet eens uit, want: Op 100 gedichten kan het niet anders dan dat er hier en daar toch exemplaren tussen zitten waar de spoeling wat dunner is, maar dat is een detail. Er lopen tig dichters rond in Nederland en Vlaanderen die al blij zouden zijn met de kruimels die van van Densens tafel vallen.

Aanbevolen voor: Wie poëzie nog eens een kans wil geven maar wars is van pretentie of hermetiek, maar eveneens niet hoog oploopt met rijmelarij puur voor de fun.

  

Wat als Alan Turning Dr. Frankenstein was?

Auteur: Ian McEwen

Titel: Machines like Me

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2020

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: cadeau gekregen 

Synopsis: In een alternatief Verenigd Koninkrijk in 1982 komen de eerste humanoïde robots op de markt, en jonge dertiger Charlie koopt er één - Adam. Intussen leert hij zijn geheimzinnige bovenbuurvrouw Miranda beter kennen.

Slaagt voor de Turing-test, want: McEwen vermengt met aanzienlijke kunde drie verhalen door elkaar: de kwestie van menselijkheid bij een echte artificiële intelligentie (niet wat nu doorgaat voor AI), het verlangen naar connectie tussen mensen en een grimmiger vraag rond wraak, rechtvaardigheid en schuld. Adam is noch een sinistere Hal9000 noch een Pinokkio-achtig wezen dat krampachtig een mens wil zijn, maar deelt meer met de oorspronkelijke kunstmens in de literatuur: het "monster" van Frankenstein.

Error, want: Zeker in het begin komt Charlie als verteller nogal pompeus over (het "M'lady"-type), en op het einde blijf je met het gevoel achter dat veel ideeën en kwesties aangekaart en gesuggereerd zijn, maar nooit ten gronde verkend. Maar misschien is dat dan maar de job van de lezer of de analist om hier dieper op in te gaan.

Aanbevolen voor: Wie graag een origineel samenspel leest van een hoop traditionele elementen en verhalen. 

De drugsdemonen

Auteur: Barbara Kingsolver

Titel: Demon Copperhead

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2022

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht (e-book) 

Synopsis: Bildungsroman over Damon Fields, die op zijn 11de een wees wordt temidden de brutale armoede en groeiende drugsproblematiek in de achtergebleven kolengebieden in de staat Virginia in de jaren '90. Het boek is een losse hervertelling van Charles Dickens' 'David Copperfield'.

Great Expectations, want: Ik heb Dickens nooit graag gelezen (te veel woordendiarree) en voel altijd weerstand tegenover grote sociaal bewogen romans omdat die snel vervallen in armoedeporno of larmoyantie, maar 'Demon Copperhead' doet geen van die dingen. Damon deelt het soms laconieke observatievermogen van het hoofdpersonage uit 'Vernon God Little' maar bezit de vitaliteit en weerbarstigheid van het hoofdpersonage uit 'De helaasheid der dingen'. Als lezer supporter je stilletjes voor de goede en soms falende personages en ontwikkel je een onmiddellijke razernij tegenover de echte booswichten in het verhaal, zoals het farma-industrieel complex. Angus, Tommy en Mr. Dick zijn maar enkele van de nevenpersonages die je snel in je hart sluit. Over hart gesproken - de scherpte waarmee Kingsolver schrijft over Damons hevige verliefdheid en zijn relatie met Dori doet je als lezer zelf haast mee verliefd worden.

Cop out, want: Ik heb eigenlijk niks slechts te zeggen over dit boek.

Aanbevolen voor: Wie nog eens een moderne versie van een Bildungsroman een kans wil geven.

  

Epischer dan epiek zelf

Auteur: Ilja Leonard Pfeijffer

Titel: Alkibiades

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2022

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht

Synopsis: Zogezegde autobiografie van de controversiële Atheense staatsman, militair en avonturier Alkibiades.

O Muzen!, want: Het doet bijna pijn om aftandse clichés boven te halen als "tour de force" of "episch" maar toch zijn dit de meer dan verdiende woorden die bij 'Alkibiades' horen. Deze enorme turf trekt zich enigszins traag op gang en het is even wennen aan de pseudo-klassieke vertelstijl, maar eens alles begint samen te klikken, dan heeft Alkibiades je als verleidelijke verteller en antiheld je volledig in zijn macht en ga je ondanks alles van hem houden. Pfeijffer behandelt zijn lezers als volwassenen: hij legt niet alles tot in de puntjes uit en veronderstelt een zekere ruwe basiskennis van de Griekse wereld omstreeks de Gouden Eeuw van Athene en heeft tegelijk voldoende respect voor alle bronmateriaal om de lacunes op te vullen op een geloofwaardige manier. Eigenlijk is het verrassend dat dit boek nooit eerder geschreven was, maar dat is misschien ook de kracht ervan. Je leest het uit en je denkt dat dit verhaal altijd al had moeten worden geschreven.

O Hades!, want: Een kniesoor kan argumenteren dat al het materiaal om een geweldig historisch epos te schrijven er eigenlijk al lag (zoals het duizelingwekkend uitgebreide notenapparaat van Pfeijffer - zelf van opleiding een classicus - demonstreert), maar ik ben er vrij zeker van dat het in handen van veel andere auteurs zou geëindigd zijn in eerder bloedeloze academia of een oefening in pompositeit. Een steviger argument(je) is dat Alkibiades soms dingen zegt en doet die hem aanvaardbaarder lijken te maken voor de moderne 21ste-eeuwse lezer, bijvoorbeeld in zijn ideeën over vrouwen (het klassieke Athene was een maatschappij vergeven van misogynie), maar ook daar kan je je met enige goede wil voorstellen dat Alkibiades, die altijd een excentriek figuur was, er misschien wel werkelijk zo over dacht. Je knijpt een oogje dicht.

Aanbevolen voor: Wie ook maar een voorbijgaande interesse heeft in de klassieke Griekse oudheid. En doorzettingsvermogen, want ja, het is een heel dik boek.