Een wandelend slagschip

Auteur: Ferdinand Bordewijk

Titel: Karakter

Taal: Nederlands

Categorie: Fictie

Jaar van eerste uitgave: 1938

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: Gedownload als e-book

Synopsis: Jakob Katadreuffe groeit als bastaard op van een arme maar hard werkende en strenge moeder, en neemt zich voor om zich weg uit zijn armoedige afkomst op te wikkelen via een juristenbaan, waarbij hij meermaals oog in oog komt te staan met zijn natuurlijke vader, de afschrikwekkende deurwaarder A.B. Dreverhaven.

Sterk karakter, want: Bordewijk toont zich op vele vlakken een absolute meester van de Nederlandse taal in zijn industriële hamerslagen van zinnen en vergelijkingen, en schroeft het soms wat saaie genre van de bildungsroman op tot fantastische hoogtes, waarbij de typische mijlpalen van de bildungsroman bijzaak zijn in de psyche en de daden van zijn vervormde maar toch zeer menselijke personages uit het Rotterdam van de jaren '20 en '30 van de vorige eeuw. Alleen al de beschrijvingen van Dreverhaven die zich als een wandelend slagschip, met minachting en doodsverachting begeeft door de duisterste wijken van Rotterdam, zijn simpelweg adembenemend.

Een uitzetting dreigt, want: Alles wat ik minder vind aan deze roman, is gewoon mierenneukerij.

Aanbevolen voor: Wie nog eens aangenaam verrast wil worden door wat het Nederlands kàn als romantaal.

Discipline en discipelen

Auteur: Ferdinand Bordewijk
Titel: Bint
Taal: Nederlands
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 1934
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend
Synopsis: Leraar De Bree gaat voor een jaar werken op de school van de notoir strenge directeur Bint, die heilig gelooft in een onderwijssysteem waarin discipline centraal staat om van jongeren ‘reuzen’ te maken.
Aanrader, want: Iedereen kan er eigenlijk wel wat in vinden. Je kan er trekken in vinden van fascisme dat via onderwijs wordt aangeleerd, je kan er een pessimistische cultuurkritiek in lezen (hoewel niet duidelijk is wie hier veroordeeld wordt), je kan er zelfs een positieve oproep in zien tot zelfbeheersing en een vorm van spartaanse rechtvaardigheid. ‘Bint’ kan veel dingen zijn voor vele lezers. Daar komt bij dat de erg korte, zakelijke (en soms ronduit) foute stijl van het boek naadloos aansluit op de thematiek en de beelden die Bordewijk oproept van grauwe scholen, bedekt met roet van fabrieken, met een constante, gure wind.
Afrader, want: Het machismo van het hele gebeuren is soms een beetje vervelend.
Aanbevolen voor: Wie graag onderwijsromans leest, en eigenlijk ook wie ze niet graag leest en ‘Onder het wiel’ of ‘Professor Onraad’ maar minnetjes vond.

M’as-tu vu conduire

Auteur: Ferdinand Bordewijk
Titel: Knorrende beesten
Taal: Nederlands
Categorie: fictie
Jaar van eerste uitgave: 1933
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend
Synopsis: Grotendeels vanuit het perspectief van een automecanicien en zijn assistente, die elk bijzonder weinig dialoog hebben, worden auto’s en autoraces aan een fictionele kustplaats gevolgd. Door het poëtische taalgebruik heeft het hele verhaal iets van een fantastische droomsequens, waarin het gebrul van de motoren luider klinkt dan hun zieke, hautaine of zonderlinge chauffeurs.
Aanrader, want: Niet alleen geeft ‘Knorrende beesten’ een interessant inzicht in klassentegenstelling aan mondaine badplaatsen op subtiele manieren, maar elke zin apart is ook een plezier om te lezen. Bordewijk toont zich hier op zijn zwierigst. Zijn taal swingt met de zomer mee.
Afrader, want: Het is niet duidelijk wat de personages zelf nu echt doen in het verhaal. Sommigen zullen misschien de wenkbrauwen optrekken bij de politieke subtext.
Aanbevolen voor: Lezers met een beetje tijd voor een stilistisch krachtig, kort verhaal.

Stemmen van staal en beton

Auteur: Ferdinand Bordewijk

Titel: Blokken

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1931

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend

Synopsis: Een impressionistisch overzicht van een totalitaire dystopie.

Aanrader, want: Vanaf de eerste zinnen grijpt Bordewijks indrukwekkende, met heldere kleuren geschilderde stijl de lezer naar de keel, om die geen enkel moment los te laten. Door alle hoeken en kanten van de tekst ademt zijn dystopische staat de taal van de overmacht. Bovendien kwam dit verhaal één jaar uit voor ‘Brave New World’ en zeventien jaar voor ‘1984’.

Afrader, want: Een goede dystopie getrouw, kan je niet bepaald spreken van een eenduidig einde. Sommige kenmerken van de staat klinken nu ook wat verouderd.

Aanbevolen voor: Wie denkt dat er in de Nederlandstalige literatuur geen goed dystopisch proza kan geschreven worden.