De tijd vliegt slecht

Auteur: Jeroen Brouwers
Titel: Cliënt E. Busken
Taal: Nederlands
Categorie: Proza
Jaar van eerste uitgave: 2021
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: voordeelactie van Humo
Synopsis: E. Busken is opgenomen in een bejaardenhome en weigert te spreken. Terwijl zijn dementie vordert en zijn fantasie steeds vaker de overhand neemt op zijn anders acute observatievermorgen, onthult zich de tragiek van Buskens (voorbije) leven.
Een oude vos, want: Om te beginnen: het is een Brouwers, en de boutade dat zelfs een mindere Brouwers nog altijd met kop en schouders boven het pak uitsteekt, is hier opnieuw waar. Brouwers is misschien de enige levende schrijver die weergaloos Nederlands en Belgisch Nederlands met elkaar kan vermengen zonder dat het gekunsteld wordt, en zich met tomeloze energie boort in de steeds verder verwaterende geest van zijn E. Busken. Je kan er een 'serieus' antwoord in zien op de romans van Hendrik Groen, die er een eerder ironische en ondanks alles levenslustige toon op nahielden, maar het is meer dan dat.
Wat kijk je nou, ouwe, want: Eerlijk is eerlijk: ondanks zijn weergaloze schilderskunst en zijn manier om taal te kneden en te masseren tot een uniek samenspel van vorm en inhoud, heb je toch het gevoel een aantal thema's al eerder en beter aangeboord te zien in Brouwers' werk, zoals Indonesië, kindermishandeling, seksuele repressie en misantropie.
Aanbevolen voor: Gelijk wie.

 

"He cares about nothing, he's a nihilist." - "Must be exhausting."

Auteur: Botho Strauß
Titel: Dem Gott der Nichtigkeiten
Taal: Duits
Categorie: Proza
Jaar van eerste uitgave: 2000
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: reeds in mijn bezit
Synopsis:Een bundeling korte en zeer kort verhalen waarin vaak (griezelige) kinderen figureren, radeloze kindse volwassenen en de absurde van het (zelfgekozen) kwaad.
Zoom in, want: Wie bekend is met de narratieve kronkels van een Kafka, Grillparzer of von Hofmannsthal of het extreme absolutisme in sommige Duitse idealistische literatuurpersonages, komt hier ruimschoots aan zijn of haar trekken. Bovendien zorgt de strakke indeling van de zeer korte verhalen voor een sterke afwisseling in vignettes, sferen en verhalen. Prachtige titel, ook ("Aan de God van de nietsigheden").
Schreven brengen geen geluk, want: Grotendeels blijft het metaliteratuur die moeilijk loskomt van haar inspiratiebronnen.
Aanbevolen voor: Oude bekenden van de meerlagige, soms absurde grondslagen van Duitstalige literaire klassiekers die ook mee zijn met enkele subtiele motieven als onheilspellende kinderen, antisemitisme en de aversie jegens collectiviteit.

Zelfgenoegzaamheid loont niet

Auteur: Botho Strauß
Titel: Das Partikular
Taal: Duits
Categorie: Proza
Jaar van eerste uitgave: 2000
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: reeds in mijn bezit
Synopsis: Een man laat zich een portret schilderen en weidt uitgebreid uit over zijn bepalende tijd in een vreemdsoortige vakantiecommune met zes andere volwassenen.
Paint me like one of your German girls, want: Het spel van verleiding en de microscopische samenlevingsvorm van een hoop volwassenen, met alle gedachten, bekentenissen en geheimen vandien is op zijn minst psychologisch interessant te noemen. Aan veel dingen voel je ook dat Strauß van origine een dramaturg is - dit zou een interessant scenario kunnen zijn voor een toneelstuk of een (art house) film.
Einstürzende Neugemälde, want: Ondanks het feit dat het hoofdpersonage (de geschilderde) wel lijkt te beseffen dat hij bijzonder zelfgenoegzaam is, blijft het toch een oefening in zelfgenoegzaamheid.
Aanbevolen voor: Wie graag leest over het wel en wee van alternatieve samenlevingsvormen, hun integratie en desintegratie en bijvoorbeeld al klaar is met Houellebecq.

 

Ad nauseam in Germania

Auteur: Botho Strauß
Titel: Sie wieder
Taal: Duits
Categorie: Proza
Jaar van eerste uitgave: 2000
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: in mijn bezit
Synopsis: Een beschrijving van diverse verloren gelopen (vrouwen)figuren, doorgaans in of aan de rand van een volledig scheef getrokken relatie die wordt gedefinieerd door uitgekiende machtsspelletjes.
Kommen Sie wieder, want: Op zijn minst houdt Strauß de lezer steeds bij de les met vreemde zinswendingen, mysterieuze en soms afwezige plotpunten.
Nie wieder, want: Zelfs nog zonder een voorkeur of afkeer van postmodernisme in rekening te brengen, voelt dit verhaal nauwelijks 20 jaar later al verouderd en navelstaarderig en besloop de gedachte me vaak: "hebben deze personages werkelijk niets beters te doen?". Bovendien, het moet gezegd: Strauß heeft een taaie, zeer dense stijl die moeilijk is om tot door te dringen en die zeker niet weggelegd is voor mensen met een minder dan goede kennis van Duits.
Aanbevolen voor: Post-moderne inbunkeraars die verlangen naar de tijd dat literatuur zich nog op het allerindividueelste kon focussen zonder einige maatschappelijke aanwezigheid.

Bezatte stad

Auteur: Matthijs de Ridder (red.)
Titel: Besmette stad
Taal: Nederlands
Categorie: Poëzie
Jaar van eerste uitgave: 2021
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend van een vriendin
Synopsis: 65 artiesten uit Nederland en Vlaanderen gaan in pandemietijden in dialoog met 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen, dat in 2020 zijn eeuwviering had moeten krijgen. De analogie met de lege steden na WO1 en de lege straten door de pandemie liggen voor de hand.
Paukenslag, want: Net als 'Bezette stad' zelf spreekt uit de samenstelling een enorme diversiteit in taal. Ik zeg hier wel dat het poëzie is, maar er zit ook grafische kunst in, kort proza en tekenarij. In sommige pagina's herrijst de geest van van Ostaijen zelf volledig, met zijn gebruik van hypermoderne woorden en technologieën, anno 2021 vertaald door internet-lingo, emoji, sociale media en de meertalige mediawereld.
Het marsjeert niet, want: Met 65 artiesten kan je niet overal paukenslagen hebben en dat is ook niet de bedoeling, maar het viel me op dat de prozastukjes doorgaans wat gratuiter en vrijblijvender zijn, wat je eigenlijk niet zou verwachten van een dialoog met het werk van een dichter.
Aanbevolen voor: Als je je af zou vragen of je met Nederlands in poëzie nog spannende dingen kan doen in 2021 zonder aan slam poetry te doen, is het antwoord hier volmondig ja.

De aanwezige artiest in het lichaam

Auteur: Marina Abramovic, James Kaplan
Titel: Walk through walls
Taal: Engels
Categorie: Non-fictie
Jaar van eerste uitgave: 2016
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: cadeau gekregen
Synopsis: De memoires van Servisch performance-artiest Marina Abramovic, al decennia wereldberoemd, zelfs buiten de wat besloten milieus van de mondiale haute art.
Ram door die muren, want: Sommigen zeggen dat als een artiest begint uit te leggen wat zijn of haar werk is en doet, dat het het plezier vergalt voor de consument. Ik behoor niet tot die school en dit boek maakt dat ten overvloede duidelijk. Abramovic verelt in erg heldere taal wat ze met bepaalde werken beoogde te bereiken, waar ze zich door liet inspireren, hoe haar leven en haar kunst in elkaar grepen (en grijpen) en ook over de staat van de kunst doorheen verschillende decennia, van de jaren '60 en '70 en communes tot haar cross-overs met wereldsterren in de jaren '00.
Geef me maar Balkanpop, want: Je kan veel afdingen op moderne conceptuele kunst - maar zelden op die van Abramovic, die niet alleen haar idealen leeft maar ook zo dicht mogelijk probeert te brengen bij de kunst die ze brengt, soms met gevaar voor eigen leven. Steeds ook is het publiek mee inbegrepen. Abramovic is geen kluizenaar of een wijze van de top. Dus nee, ik zie geen reden om dit boek af te raden.
Aanbevolen voor: Iedereen die een béétje van kunst houdt.

Witte tragiek

Auteur: Ruddy Morren
Titel: Sneeuwspoor
Taal: Nederlands
Categorie: Fictie
Jaar van eerste uitgave: 2020
Hoe kwam de tekst in mijn bezit: cadeau gekregen
Synopsis: Het leven van een chirurg stort in elkaar als zijn vrouw vermoord wordt en zijn dochter verdwijnt. Hij blijft tomeloos op zoek naar wie het zou kunnen gedaan hebben, hoewel hij zelf ook een verdachte is.
Sneeuwpret, want: Dit is eigenlijk het type thriller waarvan Pieter Aspe zou willen dat hij ze kon schrijven. Mee door zijn ervaring als acteur weet Morren zijn verhaal direct en visueel voor te stellen en weet je met elk personage ongeveer zo waar je aan toe bent zonder dat er niets van diepgang in zit.
Zwarte sneeuw, want: Je mag een middelbrow-thriller niet beoordelen als literatuur met grote L, maar toch: de vrouwelijke personages lijken opgetrokken uit soapclichés en de enige queer-personages zijn marginale perverten. Voor de rest is iedereen in het boek hogere middenklasse (tel de SUV's!) en de rest lijken onderontwikkelde simpele duiven.
Aanbevolen voor: Je wil geen superzwaar boek lezen, maar wel spannend genoeg dat het hier en daar aan de ribben blijft kleven, maar je wil je ook niet verlagen tot pulp? Dan is dit je boek.