Fetisj en racisme

Auteur: Robert Vuijsje

Titel: Alleen maar nette mensen

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2008

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: De jonge David, telg uit een chique Amsterdamse familie, voelt zich vervreemd van zijn eigen omgeving en verkent zijn hang naar zwarte vrouwen.

Vele gouden tanden waard, want: De droge beschrijvingen van het achteloze racisme, het nepotisme en de eigendunk waarvan de Nederlandse samenleving doordrenkt zijn, ook en vooral bij de rijkere lagen van de bevolking, zijn een frisse wind. Het professionele commentariaat wordt genadeloos in zijn hemd gezet. Ook David, het hoofdpersonage, gaat zeker niet vrijuit en heeft nu en dan Patrick Bateman-achtige trekken in zijn bespiegelingen over het werk van R. Kelly of zijn haast robotische beschouwingen over zijn aan-af-relatie met zijn vriendin Naomi. Vuijsje slaagt erin iedereen een literair pak slaag te geven, van de Surinaamse, extreem materialistische vrouwen tot de zogenaamd weldenkende intellectuelen die geen enkel contact hebben met mensen met een migratie-achtergrond. In elk geval is het een roman die nagist en tot nadenken stemt als lezer.

Dumb & Dumber, want: David is weliswaar zelf geen intellectueel, en het zou verkeerd zijn om Vuijsjes hoofdpersonage te transponeren naar hemzelf, maar het constante gebruik van termen als "negerin" was zelfs in 2008 pijnlijk. Als witte schrijver uit de Vlaamse (lagere) middenklasse moet ik natuurlijk een slag om de arm houden, maar de losse en hypocriete seksuele moraal van zwarte Nederlanders die Vuijsje beschrijft voelt toch overdreven en pornografisch aan. Ik heb recensies opgezocht, en veel recensenten vonden 'Alleen maar nette mensen' blijkbaar grappig. Ik niet. Met wat goede wil kan je 'Alleen maar nette mensen' lezen als een nihilistische filering van zowel oppervlakkige zelfbenoemde progressieven als van hoe zwarte mensen in zowel Nederland als de Verenigde Staten vaak hun identiteit hebben geënt op de ergste uitwassen van het transactionele individualisme, maar omdat het hoofdpersonage David zelf behoorlijk dom is en zelf veel van die problemen kritiekloos reproduceert, vind ik het moeilijk om het boek aan te prijzen.

Aanbevolen voor: Goh. Daar weet ik nu eens geen antwoord op.

Auschwitz' epiloog

Auteur: Primo Levi

Titel: Het respijt

Taal: Nederlands (vertaald uit het Italiaans)

Categorie: autobiografie

Jaar van eerste uitgave: 1963

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Primo Levi beschrijft zijn tocht door Oost-Europa na zijn bevrijding uit Auschwitz.

Prima Primo, want: Van wat er allemaal gebeurde vlak na de bevrijding van de vernietigingskampen van het nazi-regime in 1945 is in de populaire cultuur weinig geweten, dus alleen dat al verdient een aanbeveling. Voor de rest zit je als lezer als het ware op Levi's schouder en ben je deelgenoot van zijn nog altijd relevante observaties van het Russische surrealisme-als-praktijk en de talloze kleurrijke personages die na hun behandeling als minder dan ongedierte geleidelijk aan terug weten open te bloeien op manieren die ze wellicht zelf niet direct zo beschouwen. Levi's relaas leest journalistiek. Het maakt een verwarrende en chaotische periode vlak na het einde van Wereldoorlog II toegankelijk en voegt hier en daar zelfs een vleug humor toe aan anders aardedonkere bespiegelingen.

Eerder spijtig dan een respijt, want: Liefhebbers van geschiedschrijving zullen mogelijk wat op hun honger blijven zitten naar bredere contexten van wat er allemaal gebeurde met voormalige kampbewoners na de bevrijding, maar dan lees je beter een historisch naslagwerk.

Aanbevolen voor: Iedereen die niet Dries Van Langenhove is (hoewel).

London after midnight

Auteur: Michel Faber

Titel: Lelieblank, scharlaken rood

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2002

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: De parfummagnaat William Rackham beleeft een stijle opgang mee dankzij de prostituée Sugar, terwijl zijn eigen vrouw Agnes langzaam ten prooi valt aan waanzin.

Aangename aroma's, want: Hoewel het een klassieke kassei van een boek is, is 'Lelieblank' nooit saai of zwaar op de hand, en alle personages zijn volledig gerealiseerde figuren met een eigen belevingswereld, gedachten en mijmeringen. Hoewel soms metafictioneel, probeert het boek ook geen psychologische begrippen op te dringen aan de Victoriaanse leefwereld waarin die niet gekend waren, hoewel er uiteraard sprake is van diverse onopgeloste trauma's, schrijnend klasseverschil en een soort proto-feminisme hier en daar zijn opwachting maakt. Faber schuwt de pathetiek van een Dickens, en hoewel hij relatief trouw is aan de taal van die tijd, schrijft hij niet stoffig en pakt hij onderwerpen aan waar Victoriaanse schrijvers zelf liefst mijlenver van weg bleven.

Rood stoplicht, want: 'Lelieblank' meandert wel erg veel, en soms niet altijd met een duidelijk doel of idee. De alwetende verteller is in het begin zeer aanwezig maar sterft nagenoeg weg in de latere helft van het boek - een wat vreemde keuze en getuige van occasionele inconsistentie. Hier en daar glipt er een anachronisme in.

Aanbevolen voor: Zowat alle liefhebbers van literatuur, en zeker zij die tuk zijn op verhalen en personages in een Victoriaanse setting.

 

Van Duytschen bloede

Auteur: Boudewijn Büch

Titel: De kleine blonde dood

Taal: Nederlands

Categorie: pseudo-fictie

Jaar van eerste uitgave: 1982

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Büch overschouwt zijn (korte) vaderschap en linkt het terug aan zijn eigen moeilijke, getraumatiseerde en overheersende vader.

Kwetsbaar als een vlinder, want: Het eerder rurale Nederland van de jaren '50 en '60 waar helemaal geen sprake was van flower power en dat nog altijd gewrongen zat met zijn recente oorlogsverleden, dat brengt Büch helemaal tot leven in de tragische schets van zijn familie en zeker zijn dominante, mentaal zieke vader. Büch is nergens bitter, weeïg, of cynisch behalve waar hij met diepe ontroering probeert om de zeer vroegtijdige dood van zijn eigen zoontje om te zetten in iets dat zinvol is voor hemzelf. 'De kleine blonde dood' is een doorleefde mix van memoire en bespiegeling, oordeelt niet direct en laat ruimte aan de lezer om nader te komen naar de kern van het verdriet dat het boek kenmerkt zonder ook maar ergens de manipulatieve of emotioneel exhibitionistische toer op te gaan.

Raus, want: De nogal losse structuur neigt soms naar het incoherente.

Aanbevolen voor: Iedereen met interesse in onversneden tragedie en de 40 jaren Nederlandse geschiedenis van 1940 tot 1980.

De moppertrommel

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Het is niets

Taal: Nederlands

Categorie: dagboekfragmenten

Jaar van eerste uitgave: 1993

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Collecties van dagboekfragmenten van Jeroen Brouwers uit de jaren '80 en de vroege jaren '90.

Het is niet niets, want: Brouwers schrijft altijd met een bedrieglijk vanzelfsprekende maar creatieve, gewelfde en doorwrochte stijl die niemand hem nadoet in Nederland en Vlaanderen, en alleen al daarom is hij wellicht één van de grootste schrijvers die de Nederlandse taal ooit geproduceerd heeft. Zijn openhartig gemopper is tevens niet dat van een volgevreten diva of een pietluttige opa, maar iemand die worstelt met een diepe zelfminachting en tegelijk haarscherp ziet hoe stom en hypocriet de literaire wereld Nederland (en Vlaanderen) vaak op zijn smalst is.

't Is toch niets, want: Was Brouwers geboren in 1960 in plaats van 1940, was hij wellicht een pathetische new waver geweest, en was hij geboren in 1990, een emo kid - daarmee wil ik zeggen dat sommige van zijn bespiegelingen wel eens durven afdalen naar het larmoyante. Zijn verdediging tegen aantijgingen van misogynie lezen anno 2022 ook nogal zwak.

Aanbevolen voor: Fans van Brouwers zullen dit sowieso graag lezen. Voor de anderen: caveat emptor.

 

De historische Pers

Auteur: Kader Abdolah

Titel: Kelile en Demne ongebonden

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2000

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Een (zogezegd) navertelde Perzische fabel over koninginnen en prinsen, door de meest borstelige snor in de letteren sinds Friedrich Nietzsche.

Schaakmat, want: Of Abdolah dit helemaal zelf verzonnen heeft of niet doet er niet toe, maar hij maakt zich met brio de eenvoudige maar doeltreffende vertelstijl eigen die hoort bij de Westerse vertalingen van fabels en sprookjes uit het Midden-Oosten.

Schaakmat gezet, want: Het is allemaal wat vrijblijvend, uiteindelijk. Entertainend en mooi, zeker wel, maar geen verhaal dat lang bijblijft of je dieper aan het denken zet. Dat hoeft natuurlijk niet.

Aanbevolen voor: Liefhebbers van klassieke sprookjes, verteld door een vaardige stem.

 

Smörgåsbord van de fantasie

Auteur: Neil Gaiman

Titel: Spiegels en rook

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1998

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Een collectie kortverhalen en gedichten van Neil Gaiman, ingeleid door de auteur zelf.

Smokin', want: Tenzij je fantastische literatuur haat, zal er toch zeker één verhaal of gedicht bij zitten dat een lezer kan bekoren. Griezelverhalen over ongeleefde parallelle levens en een hommage aan H.P. Lovecraft staan schouder aan schouder met een magisch-realistische trip naar Hollywood en mijmeringen over een schooljeugd als fantasynerd. In de meeste verhalen zit er wel ergens een kronkel of een weerhaak die tot nadenken stemt. Bovendien kan Gaiman onderhoudend schrijven over zijn eigen werk.

Al die rook hier doet me hoesten, want: Het kan liggen aan de vertaling, maar van wat ik lees, vind ik Gaiman geen begenadigd dichter en het is in zijn gedichten dat hij het grootste gebrek toont van zijn verhalen - ze zijn simpelweg soms te derivatief. En, dit is opnieuw een kwestie van vertaling, maar 'Spiegels en rook' is een erg slechte vertaling voor 'Smoke and mirrors'. Het is niet simpel om idioom te vertalen, dat snap ik, maar een vertaler moet toch beter kunnen dan dit?

Aanbevolen voor: Lezers die houden van de spreekwoordelijke kaasplank of een schotel vol amuses.