London after midnight

Auteur: Michel Faber

Titel: Lelieblank, scharlaken rood

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2002

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: De parfummagnaat William Rackham beleeft een stijle opgang mee dankzij de prostituée Sugar, terwijl zijn eigen vrouw Agnes langzaam ten prooi valt aan waanzin.

Aangename aroma's, want: Hoewel het een klassieke kassei van een boek is, is 'Lelieblank' nooit saai of zwaar op de hand, en alle personages zijn volledig gerealiseerde figuren met een eigen belevingswereld, gedachten en mijmeringen. Hoewel soms metafictioneel, probeert het boek ook geen psychologische begrippen op te dringen aan de Victoriaanse leefwereld waarin die niet gekend waren, hoewel er uiteraard sprake is van diverse onopgeloste trauma's, schrijnend klasseverschil en een soort proto-feminisme hier en daar zijn opwachting maakt. Faber schuwt de pathetiek van een Dickens, en hoewel hij relatief trouw is aan de taal van die tijd, schrijft hij niet stoffig en pakt hij onderwerpen aan waar Victoriaanse schrijvers zelf liefst mijlenver van weg bleven.

Rood stoplicht, want: 'Lelieblank' meandert wel erg veel, en soms niet altijd met een duidelijk doel of idee. De alwetende verteller is in het begin zeer aanwezig maar sterft nagenoeg weg in de latere helft van het boek - een wat vreemde keuze en getuige van occasionele inconsistentie. Hier en daar glipt er een anachronisme in.

Aanbevolen voor: Zowat alle liefhebbers van literatuur, en zeker zij die tuk zijn op verhalen en personages in een Victoriaanse setting.

 

Van Duytschen bloede

Auteur: Boudewijn Büch

Titel: De kleine blonde dood

Taal: Nederlands

Categorie: pseudo-fictie

Jaar van eerste uitgave: 1982

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Büch overschouwt zijn (korte) vaderschap en linkt het terug aan zijn eigen moeilijke, getraumatiseerde en overheersende vader.

Kwetsbaar als een vlinder, want: Het eerder rurale Nederland van de jaren '50 en '60 waar helemaal geen sprake was van flower power en dat nog altijd gewrongen zat met zijn recente oorlogsverleden, dat brengt Büch helemaal tot leven in de tragische schets van zijn familie en zeker zijn dominante, mentaal zieke vader. Büch is nergens bitter, weeïg, of cynisch behalve waar hij met diepe ontroering probeert om de zeer vroegtijdige dood van zijn eigen zoontje om te zetten in iets dat zinvol is voor hemzelf. 'De kleine blonde dood' is een doorleefde mix van memoire en bespiegeling, oordeelt niet direct en laat ruimte aan de lezer om nader te komen naar de kern van het verdriet dat het boek kenmerkt zonder ook maar ergens de manipulatieve of emotioneel exhibitionistische toer op te gaan.

Raus, want: De nogal losse structuur neigt soms naar het incoherente.

Aanbevolen voor: Iedereen met interesse in onversneden tragedie en de 40 jaren Nederlandse geschiedenis van 1940 tot 1980.

De moppertrommel

Auteur: Jeroen Brouwers

Titel: Het is niets

Taal: Nederlands

Categorie: dagboekfragmenten

Jaar van eerste uitgave: 1993

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Collecties van dagboekfragmenten van Jeroen Brouwers uit de jaren '80 en de vroege jaren '90.

Het is niet niets, want: Brouwers schrijft altijd met een bedrieglijk vanzelfsprekende maar creatieve, gewelfde en doorwrochte stijl die niemand hem nadoet in Nederland en Vlaanderen, en alleen al daarom is hij wellicht één van de grootste schrijvers die de Nederlandse taal ooit geproduceerd heeft. Zijn openhartig gemopper is tevens niet dat van een volgevreten diva of een pietluttige opa, maar iemand die worstelt met een diepe zelfminachting en tegelijk haarscherp ziet hoe stom en hypocriet de literaire wereld Nederland (en Vlaanderen) vaak op zijn smalst is.

't Is toch niets, want: Was Brouwers geboren in 1960 in plaats van 1940, was hij wellicht een pathetische new waver geweest, en was hij geboren in 1990, een emo kid - daarmee wil ik zeggen dat sommige van zijn bespiegelingen wel eens durven afdalen naar het larmoyante. Zijn verdediging tegen aantijgingen van misogynie lezen anno 2022 ook nogal zwak.

Aanbevolen voor: Fans van Brouwers zullen dit sowieso graag lezen. Voor de anderen: caveat emptor.

 

De historische Pers

Auteur: Kader Abdolah

Titel: Kelile en Demne ongebonden

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2000

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Een (zogezegd) navertelde Perzische fabel over koninginnen en prinsen, door de meest borstelige snor in de letteren sinds Friedrich Nietzsche.

Schaakmat, want: Of Abdolah dit helemaal zelf verzonnen heeft of niet doet er niet toe, maar hij maakt zich met brio de eenvoudige maar doeltreffende vertelstijl eigen die hoort bij de Westerse vertalingen van fabels en sprookjes uit het Midden-Oosten.

Schaakmat gezet, want: Het is allemaal wat vrijblijvend, uiteindelijk. Entertainend en mooi, zeker wel, maar geen verhaal dat lang bijblijft of je dieper aan het denken zet. Dat hoeft natuurlijk niet.

Aanbevolen voor: Liefhebbers van klassieke sprookjes, verteld door een vaardige stem.

 

Smörgåsbord van de fantasie

Auteur: Neil Gaiman

Titel: Spiegels en rook

Taal: Nederlands (vertaald uit het Engels)

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1998

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Een collectie kortverhalen en gedichten van Neil Gaiman, ingeleid door de auteur zelf.

Smokin', want: Tenzij je fantastische literatuur haat, zal er toch zeker één verhaal of gedicht bij zitten dat een lezer kan bekoren. Griezelverhalen over ongeleefde parallelle levens en een hommage aan H.P. Lovecraft staan schouder aan schouder met een magisch-realistische trip naar Hollywood en mijmeringen over een schooljeugd als fantasynerd. In de meeste verhalen zit er wel ergens een kronkel of een weerhaak die tot nadenken stemt. Bovendien kan Gaiman onderhoudend schrijven over zijn eigen werk.

Al die rook hier doet me hoesten, want: Het kan liggen aan de vertaling, maar van wat ik lees, vind ik Gaiman geen begenadigd dichter en het is in zijn gedichten dat hij het grootste gebrek toont van zijn verhalen - ze zijn simpelweg soms te derivatief. En, dit is opnieuw een kwestie van vertaling, maar 'Spiegels en rook' is een erg slechte vertaling voor 'Smoke and mirrors'. Het is niet simpel om idioom te vertalen, dat snap ik, maar een vertaler moet toch beter kunnen dan dit?

Aanbevolen voor: Lezers die houden van de spreekwoordelijke kaasplank of een schotel vol amuses.

F.C. De Kaas

Auteur: Willem Elsschot

Titel: Kaas

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 1933

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Na de dood van zijn moeder denkt de wat grijze burgerman Frans Laarmans een andere wending aan zijn leven te geven door handelsvertegenwoordiger in kaas te worden.

De hoofdkaas, want: Hoewel het verhaal al 89 jaar oud is, is de plot tijdloos: hybris kom je altijd en overal tegen, maar waar die bij de Oude Grieken bijna altijd voerde tot waanzin en dood, vervelt die bij Frans Laarmans tot een breekbare teleurstelling. Laarmans is een loser, maar hij is geen loser die je met plezier ziet mislukken en je hebt er ook geen larmoyant medelijden mee. Bij tijden is het ook gewoon een grappig verhaal, en verteld met veel panache en drive.

Kaas met te veel gaten, want: Het is niet dat 'Kaas' slecht is, integendeel, maar ik zou me toch hoeden voor mensen die er al te makkelijk analogieën in zien met NFT's, crypto of multi-level marketingzwendels. Het is bijna oneerbiedig om te zeggen, maar Laarmans heeft meer gemeen met de wat dommige en beperkte personages uit 'F.C. De Kampioenen' dan met een crypto bro die snel rijk wil worden om niet meer te moeten werken ('Kaas' is trouwens oneindig superieur aan 'F.C. De Kampioenen', dat uit bijna elke bladzijde een hele aflevering zou kunnen distilleren).

Aanbevolen voor: Wie een makkelijk verteerbare klassieker wil lezen.

Vaders en zonen

Auteur: Tim Krabbé

Titel: Een tafel vol vlinders

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2009

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: e-readerdump

Synopsis: Eerst vanuit het perspectief van de adoptievader van Bram en dan vanuit Brams eigen perspectief reizen we mee door zijn (spoiler!) korte leven.

Vlinder er op los, want: 'Een tafel vol vlinders' is tegelijk oer-Hollands (Amsterdam, brakke vijvertjes, zuinig bemeubelde appartementjes, weinig emotionele dialogen, beetje betweterigheid) en tegelijk ook heel on-Hollands door de unieke relatie tussen adoptievader en -zoon, de Grote Verlangens die in poëtische taal gegoten worden en het einde dat een brug slaat tussen naturalisme en neo-romantiek.

Zo te sterven op het water, want: Misschien is het boek soms te goed in de lezer te misleiden dat het hier gaat over een Bildungsroman (hoewel je op de eerste pagina's eigenlijk al weet dat het dat niet zal worden). Belangrijker is dat beide delen van het verhaal ongelijk zijn: de vaderliefde en de bespiegelingen daarover vinden geen enkele reflectie in het tweede deel, waar abrupte wendingen soms ronduit storend werken om uiteindelijk te belanden bij - het moet wel gezegd - een gevoelige conclusie.

Aanbevolen voor: Wie houdt van Romantiek, maar met mondjesmaat. Of Hollandse zuinigheid.