Wat als Alan Turning Dr. Frankenstein was?

Auteur: Ian McEwen

Titel: Machines like Me

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2020

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: cadeau gekregen 

Synopsis: In een alternatief Verenigd Koninkrijk in 1982 komen de eerste humanoïde robots op de markt, en jonge dertiger Charlie koopt er één - Adam. Intussen leert hij zijn geheimzinnige bovenbuurvrouw Miranda beter kennen.

Slaagt voor de Turing-test, want: McEwen vermengt met aanzienlijke kunde drie verhalen door elkaar: de kwestie van menselijkheid bij een echte artificiële intelligentie (niet wat nu doorgaat voor AI), het verlangen naar connectie tussen mensen en een grimmiger vraag rond wraak, rechtvaardigheid en schuld. Adam is noch een sinistere Hal9000 noch een Pinokkio-achtig wezen dat krampachtig een mens wil zijn, maar deelt meer met de oorspronkelijke kunstmens in de literatuur: het "monster" van Frankenstein.

Error, want: Zeker in het begin komt Charlie als verteller nogal pompeus over (het "M'lady"-type), en op het einde blijf je met het gevoel achter dat veel ideeën en kwesties aangekaart en gesuggereerd zijn, maar nooit ten gronde verkend. Maar misschien is dat dan maar de job van de lezer of de analist om hier dieper op in te gaan.

Aanbevolen voor: Wie graag een origineel samenspel leest van een hoop traditionele elementen en verhalen. 

De drugsdemonen

Auteur: Barbara Kingsolver

Titel: Demon Copperhead

Taal: Engels

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2022

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht (e-book) 

Synopsis: Bildungsroman over Damon Fields, die op zijn 11de een wees wordt temidden de brutale armoede en groeiende drugsproblematiek in de achtergebleven kolengebieden in de staat Virginia in de jaren '90. Het boek is een losse hervertelling van Charles Dickens' 'David Copperfield'.

Great Expectations, want: Ik heb Dickens nooit graag gelezen (te veel woordendiarree) en voel altijd weerstand tegenover grote sociaal bewogen romans omdat die snel vervallen in armoedeporno of larmoyantie, maar 'Demon Copperhead' doet geen van die dingen. Damon deelt het soms laconieke observatievermogen van het hoofdpersonage uit 'Vernon God Little' maar bezit de vitaliteit en weerbarstigheid van het hoofdpersonage uit 'De helaasheid der dingen'. Als lezer supporter je stilletjes voor de goede en soms falende personages en ontwikkel je een onmiddellijke razernij tegenover de echte booswichten in het verhaal, zoals het farma-industrieel complex. Angus, Tommy en Mr. Dick zijn maar enkele van de nevenpersonages die je snel in je hart sluit. Over hart gesproken - de scherpte waarmee Kingsolver schrijft over Damons hevige verliefdheid en zijn relatie met Dori doet je als lezer zelf haast mee verliefd worden.

Cop out, want: Ik heb eigenlijk niks slechts te zeggen over dit boek.

Aanbevolen voor: Wie nog eens een moderne versie van een Bildungsroman een kans wil geven.

  

Epischer dan epiek zelf

Auteur: Ilja Leonard Pfeijffer

Titel: Alkibiades

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2022

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht

Synopsis: Zogezegde autobiografie van de controversiële Atheense staatsman, militair en avonturier Alkibiades.

O Muzen!, want: Het doet bijna pijn om aftandse clichés boven te halen als "tour de force" of "episch" maar toch zijn dit de meer dan verdiende woorden die bij 'Alkibiades' horen. Deze enorme turf trekt zich enigszins traag op gang en het is even wennen aan de pseudo-klassieke vertelstijl, maar eens alles begint samen te klikken, dan heeft Alkibiades je als verleidelijke verteller en antiheld je volledig in zijn macht en ga je ondanks alles van hem houden. Pfeijffer behandelt zijn lezers als volwassenen: hij legt niet alles tot in de puntjes uit en veronderstelt een zekere ruwe basiskennis van de Griekse wereld omstreeks de Gouden Eeuw van Athene en heeft tegelijk voldoende respect voor alle bronmateriaal om de lacunes op te vullen op een geloofwaardige manier. Eigenlijk is het verrassend dat dit boek nooit eerder geschreven was, maar dat is misschien ook de kracht ervan. Je leest het uit en je denkt dat dit verhaal altijd al had moeten worden geschreven.

O Hades!, want: Een kniesoor kan argumenteren dat al het materiaal om een geweldig historisch epos te schrijven er eigenlijk al lag (zoals het duizelingwekkend uitgebreide notenapparaat van Pfeijffer - zelf van opleiding een classicus - demonstreert), maar ik ben er vrij zeker van dat het in handen van veel andere auteurs zou geëindigd zijn in eerder bloedeloze academia of een oefening in pompositeit. Een steviger argument(je) is dat Alkibiades soms dingen zegt en doet die hem aanvaardbaarder lijken te maken voor de moderne 21ste-eeuwse lezer, bijvoorbeeld in zijn ideeën over vrouwen (het klassieke Athene was een maatschappij vergeven van misogynie), maar ook daar kan je je met enige goede wil voorstellen dat Alkibiades, die altijd een excentriek figuur was, er misschien wel werkelijk zo over dacht. Je knijpt een oogje dicht.

Aanbevolen voor: Wie ook maar een voorbijgaande interesse heeft in de klassieke Griekse oudheid. En doorzettingsvermogen, want ja, het is een heel dik boek.

 

 

Theater, kitsch en collaboratie

Auteur: Tom Lanoye

Titel: De draaischijf

Taal: Nederlands

Categorie: fictie

Jaar van eerste uitgave: 2022

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: gekocht

Synopsis: In volle bezetting wordt de weifelende Alex Desmedt benoemd tot leider van het Antwerps theater terwijl zijn broer volop collaboreert en zijn Joodse echtgenote steeds radelozer wordt. Na de oorlog ziet het er niet goed uit.

Een echte schijf, want: Dit is een Tom Lanoye grand cru, tegelijk Vlaamse barok maar ook met artistieke insteek, empathie en genadeloze spot voor alles wat te trots, te pretentieus en te dom is. Welk beter doelwit dan dan de nazi's en hun beulen? 

Draai maar door, want: De vraag is legitiem of het verhaal echt had moeten omkaderd worden door Alex' spook, maar dat is maar een detail.

Aanbevolen voor: Liefhebbers van oerdegelijke, moderne Vlaamse literatuur. 

Wir haben es nicht gewusst, mein Arsch

Auteur: Bella Fromm

Titel: Bloed en banketten

Taal: Nederlands (vertaald uit het Duits)

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 1943

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: geleend van een vriend 

Synopsis: Dagboekfragmenten van een Duits-Joodse societyjournaliste uit het Duitsland vanaf 1933 tot haar vlucht naar de Verenigde Staten in 1938 (en nog een beetje daarna).

Banket, want: Zoals elke goede societyjournalist heeft Fromm een puntige, pientere pen. Wat voorts ook opvalt, zoals in veel teksten die in die tijd geschreven werden, is hoe zonneklaar de ambities van het nazisme waren voor al wie gewoon kon observeren. "Wir haben es nicht gewusst, mein Arsch." De paranoia van die tijd is duidelijk voelbaar, evenals hoe sommigen snel bereid waren mee te waaien met de nieuwe wind ofschoon ze geen geharde of overtuigde nazi's waren.

Bloed, want: Fromm cureerde haar dagboekfragmenten zelf en zal zich hier en daar wel laten zien hebben van haar beste of meest strijdbare kant. Er zijn ook al decennia vrij geloofwaardige hypotheses dat ze sommige fragmenten pas schreef na 1938 en die antedateerde.

Aanbevolen voor: Wie een goede companion read zoekt voor Philip Metcalfe's '1933', dat overigens ook vaak Fromm citeert of opvoert als getuige. 

Kortgeknipte melancholie

Auteur: Anton Voloshin

Titel: Volterra

Taal: Nederlands

Categorie: poëzie

Jaar van eerste uitgave: 2017

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: zelf geschreven 

Synopsis: Bijna 40 gedichten met als omkadering de Etruskische beschaving (niet het thema).

Lieve Tanty Terry, want: 'Volterra' is zeer economisch met taal zonder ooit (te) hermetisch te worden. Bij het teruglezen 7 jaar later valt op hoe kernachtig veel gedachten en gevoelens worden verwoord en hoe krachtig de taal van suggesties is in de meeste gedichten.

Eerder vol pretentie, want: M'n jongere zelf had wellicht veel gedichten in 'Volterra' minder geapprecieerd door het heel veelvuldige gebruik van enjambementen of een pak gedichten in de bundel die niet zozeer anti-ritmisch al wel prozaïsch zijn.

Aanbevolen voor: Verloren romantici die wel eens wat taaiers voor de kiezen willen krijgen maar toch houden van postmodern.

 

Rome, Vietnam en autoloze zondagen

Auteur: Geert Buelens

Titel: Wat we toen al wisten

Taal: Nederlands

Categorie: non-fictie

Jaar van eerste uitgave: 2022

Hoe kwam de tekst in mijn bezit: cadeau 

Synopsis: Buelens neemt de vroege jaren '70 onder de loep, toen het collectieve milieubewustzijn aan een snel tempo opkwam - om vervolgens grotendeels te stagneren.

Alweer een gat in uw ozonlaag gedicht, want: Buelens zit niet uit te schreeuwen dat de eerste wetenschappelijke voorspellers van de problemen waar we nu allemaal in zitten "profetisch" waren, zijn rustige, heldere overzichten zeggen genoeg. De Club van Rome (en anderen) die soms nu zelfs door milieu-activisten weggezet worden als elitair (gedeeltelijk terecht) en te veel gefocust op bevolkingsgroei, ontwierpen namelijk modellen en systemen die eigenlijk allemaal voorspeld hebben wat later gewoon verfijnd is geworden.

Zure regen, want: Als historisch document/overzicht van het begin van een mondiale milieubeweging is dit een interessante en belangrijke voetnoot die niet langer blijft dan nodig is, maar het is natuurlijk wel tamelijk niche in opzet.

Aanbevolen voor: Wie interesse heeft in globale naoorlogse geschiedenis en meerbepaald die van de milieuproblematiek.